Дисбактериози маҳбал: афсона ё воқеият?
Микрофлораи маҳбал воқеан метавонад тағйир ёбад, вале «дисбактериоз» ташхис нест. Мегӯем, ки дар паси ин калима кадом ҳолатҳои воқеӣ меистанд ва кай натиҷаи таҳлил «ба флора»-ро табобат кардан лозим аст ва кай не.
Маълумоти умумӣ
«Дисбактериози маҳбал» ё «дисбиоз» — чунин аксар вақт ҳар гуна тағйирро дар таҳлили микрофлора меноманд. Масалан, агар лактобактерияҳо «кам» ва дигар бактерияҳо «зиёд» бошанд. Баъди ин бисёр вақт курси антибиотикҳо ва сипас шамчаҳоро барои «ҷойгир кардани» бактерияҳои фоиданок таъин мекунанд.
Дар тавсияҳои байналмилалӣ чунин ташхис вуҷуд надорад. Худи таркиби микрофлора хеле инфиродӣ аст ва дар давоми ҳаёт ва ҳатто дар давоми як давраи ҳайз тағйир меёбад. На рақамҳои таҳлилро, балки бемориҳои мушаххасро бо нишонаҳои фаҳмо табобат мекунанд.
Вале ин маънои онро надорад, ки бо микрофлора ҳеҷ гоҳ мушкилот намешавад. Ҳолатҳои воқеие ҳастанд, ки дар онҳо микрофлора тағйир меёбад ва шикоятҳо пайдо мешаванд. Онҳоро аз ҳамдигар фарқ кардан муҳим аст, зеро табобаташон гуногун аст.
Барои маълумоти бештар ба қабули табиб биёед
Ин ташхис аз куҷо пайдо шуд
Мафҳуми «дисбактериоз» аз тасаввуроти марбут ба рӯда, ки дар миёнаҳои асри гузашта маъмул буданд, омадааст. Ғоя содда аст: маҷмӯи «дуруст»-и микробҳо вуҷуд дорад ва ҳар гуна дуршавӣ аз он беморӣ аст, ки бояд ислоҳ карда шавад. Баъдтар ин мантиқро ба маҳбал низ интиқол доданд.
Ба маъруфияти ин ташхис панелҳои миқдории ПЦР мусоидат карданд. Онҳо даҳҳо микроорганизмро бо рақамҳо ва «меъёрҳо» нишон медиҳанд. Вале барои аксари ин нишондиҳандаҳо ҳудуди санҷидашудае нест, ки саломатиро аз беморӣ фарқ кунад. Аз ин рӯ «тағйирот» дар чунин таҳлил дар зани бе шикоят аксар вақт ҳеҷ маъно надорад.
Тибби далелнок чӣ мегӯяд
Дар аксари занони синни репродуктивӣ дар маҳбал лактобактерияҳо бартарӣ доранд. Онҳо кислотаи ширӣ истеҳсол мекунанд ва муҳити туршро нигоҳ медоранд: pH одатан 3,8–4,5. Ин аз бисёр сироятҳо муҳофизат мекунад.
Аммо микрофлораи муқаррарӣ гуногун мешавад:
- дар қисме аз занони солим лактобактерияҳо камтар ва дигар бактерияҳо бештаранд — ва ҳеҷ шикояте нест;
- дар вақти ҳайз pH муваққатан баланд мешавад;
- то ҳайзи аввал ва пас аз менопауза аз сабаби сатҳи пасти эстрогенҳо лактобактерияҳо каманд — ин физиологӣ аст;
- микрофлораро антибиотикҳо, алоқаи ҷинсӣ, шустушӯи маҳбал (спринсовка), ҳомиладорӣ муваққатан тағйир медиҳанд.
Тавсияҳои CDC, IUSTI/WHO ва ACOG супоридани таҳлилҳо ба микрофлора ва табобати натиҷаҳои онҳоро маслиҳат намедиҳанд, агар занро ҳеҷ чиз ташвиш надиҳад. Истисно — баъзе ҳолатҳое, ки табиб муайян мекунад, масалан ҳомиладорӣ бо хатарҳои муайян.
Ташхисро аз рӯи шикоятҳо, муоина ва санҷишҳои оддӣ мегузоранд: pH, санҷиши аминӣ, микроскопияи молиш (мазок). Ин одатан барои фаҳмидани он ки чӣ рӯй дода истодааст, кофист.
Дар паси шикоятҳо воқеан чӣ истода метавонад
Агар ихроҷот, бӯй, хориш, сӯзиш ё дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ бошад, сабаб аксар вақт яке аз ин ҳолатҳост:
| Ҳолат | Чӣ рӯй медиҳад | Нишонаҳои асосӣ |
|---|---|---|
| Вагинози бактериявӣ | Лактобактерияҳо каманд, бактерияҳои анаэробӣ афзоиш меёбанд | Ихроҷоти обакии хокистарранг, бӯи «моҳӣ», pH аз 4,5 баландтар |
| Кандидози вулвовагиналӣ | Афзоиши аз ҳад зиёди занбӯруғҳои ҷинси Candida | Хориш, сӯзиш, ихроҷоти панирмонанд, pH одатан муқаррарӣ |
| Вагинити аэробӣ | Илтиҳоб бо иштироки бактерияҳои рӯда ва стрептококкҳо | Ихроҷоти зард, сурхшавӣ, дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ |
| Трихомониаз | Сирояте, ки бо роҳи ҷинсӣ мегузарад | Ихроҷоти фаровони кафкдор, озурдагӣ |
| Синдроми генитоуринарии менопауза | Тунукшавии луобпарда аз сабаби кам шудани эстрогенҳо | Хушкӣ, сӯзиш, хоҳиши зуд-зуд пешоб кардан |
Ғайр аз ин, шикоятҳои шабеҳро озурдагӣ аз собун, пӯшакҳои гигиенӣ ва либоси таги синтетикӣ, аллергия ба воситаҳои гигиена, бемориҳои пӯсти вулва ба вуҷуд меоранд. Баъзан ихроҷот аз гарданаки бачадон бо хламидияҳо ё сӯзок (гонорея) алоқаманд аст.
Агар ба шумо чунин ташхис гузошта бошанд, чӣ бояд кард
- Агар шикоят набошад ва «дисбиоз» дар таҳлил ҳангоми муоинаи пешгирикунанда ёфт шуда бошад, табобат одатан лозим нест. Такрор кардани таҳлил «барои назорат» низ лозим нест.
- Агар шикоят бошад, аз табиб хоҳиш кунед, ки аниқ кунад, кадом ҳолат дар шумо гумон карда мешавад: вагиноз, кандидоз, вагинит ё дигар.
- Танҳо аз рӯи як варақаи таҳлил бе муоина худро табобат накунед.
- Ба табиб дар бораи доруҳои истеъмолкарда, антибиотикҳои ба наздикӣ гирифта, ҳомиладорӣ ё банақшагирии он, воситаҳои нави гигиена нақл кунед.
Кӣ ба шумо кӯмак мекунад
Кадом табобат лозим нест ва чӣ воқеан кӯмак мекунад
Одатан лозим нестанд:
- «табобати думарҳила» — антибиотик ва сипас «ҷойгир кардани» лактобактерияҳо — дар занони бе шикоят;
- шамчаҳои пешгирикунандаи зидди занбӯруғӣ пас аз ҳар курси антибиотикҳо, агар аломатҳои барфак набошанд;
- шустушӯи маҳбал, аз ҷумла бо маҳлулҳои гиёҳӣ, сода ё антисептикҳо: онҳо муҳофизати худии луобпардаро вайрон мекунанд;
- таҳлилҳои бисёркаратаи такрорӣ то ба даст омадани манзараи «идеалӣ».
Вақте ки ташхис тасдиқ шудааст, чӣ кӯмак мекунад:
- ҳангоми вагинози бактериявӣ — доруҳои зиддибактериявӣ дар шакли ҳаб ё шаклҳои маҳбалӣ;
- ҳангоми кандидоз — воситаҳои зидди занбӯруғӣ ба таври маҳаллӣ ё дохилӣ;
- ҳангоми трихомониаз — табобати ҳарду шарик;
- ҳангоми тағйирот дар менопауза — воситаҳои намноккунанда ва, мувофиқи нишондод, доруҳои маҳаллии эстрогенӣ.
Дору, шакл ва давомнокии курсро табиб бо назардошти ташхис, ҳомиладорӣ ва бемориҳои ҳамроҳ интихоб мекунад.
Пробиотикҳои маҳбалӣ ва даҳонӣ бехатаранд, вале маълумоти боварибахш дар бораи он ки онҳо сироятҳои маҳбалро табобат ё пешгирӣ мекунанд, ҳанӯз кофӣ нест. Онҳо табобати мувофиқи нишондод таъиншударо иваз намекунанд.
Барои нигоҳ доштани микрофлораи солим чораҳои оддӣ кӯмак мекунанд: вулваро бо оби гарм ё воситаи мулоими бе хушбӯйкунанда шустан, аз шустушӯи маҳбал даст кашидан, либоси таги пахтагӣ пӯшидан, бо шарики нав аз рифола (презерватив) истифода бурдан.
Кай ба табиб муроҷиат кардан лозим аст
- Ранг, бӯй ё миқдори ихроҷот тағйир ёфтааст.
- Хориш, сӯзиш, дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ ё пешоб кардан ташвиш медиҳад.
- Аломатҳо зиёда аз 3–4 маротиба дар як сол такрор мешаванд.
- Шумо ҳомиладор ҳастед ва ихроҷоти ғайриоддиро мушоҳида кардед.
Фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар дар баробари ихроҷот ҳарорат аз 38 °C боло рафта бошад ва дарди шадид дар қисми поёни шикам пайдо шуда бошад, инчунин агар ҳангоми ҳомиладорӣ хунравӣ, резиши об ё дардҳои мунтазами таваллудӣ (тарғиб) пайдо шуда бошанд.
Саволҳои маъмул
Оё таҳлили микрофлораро ҳамин тавр, барои пешгирӣ супоридан лозим аст?
Не. Агар шикоят ва ҳолатҳои махсус набошанд, чунин таҳлил лозим нест. Он аксар вақт «тағйирот»-еро нишон медиҳад, ки ба саломатӣ таъсир намерасонанд.
Оё пас аз антибиотикҳо «флораро барқарор кардан» мумкин аст?
Микрофлора одатан худ аз худ барқарор мешавад. Агар пас аз антибиотикҳо хориш ва ихроҷоти панирмонанд пайдо шуда бошад, ин метавонад барфак бошад — онро пас аз муоина бо воситаҳои зидди занбӯруғӣ табобат мекунанд.
Оё микрофлора ба ҳомиладорӣ таъсир мерасонад?
Вагинози бактериявӣ бо хатари таваллуди бармаҳал алоқаманд аст. Аз ин рӯ занони ҳомиладорро, ки шикоят доранд, муоина ва табобат мекунанд. Усули амалро ҳангоми набудани шикоят табиб муайян мекунад.
Оё «дисбиоз» метавонад ба ҳомиладор шудан халал расонад?
Тағйирот дар таҳлили микрофлора дар зани бе шикоят сабаби безурётӣ ҳисоб намешавад. Агар ҳомиладорӣ дар давоми як сол (ё ним сол пас аз 35-солагӣ) рух надиҳад, муоинаи ҳарду ҳамсар лозим аст: арзёбии тухмкунӣ, гузарониши найчаҳои бачадон ва спермограммаи шарик.
Оё парҳези махсус кӯмак мекунад?
Далеле нест, ки ягон парҳез сироятҳои маҳбалро табобат кунад. Ғизои мутавозин умуман фоиданок аст, вале табобатро иваз намекунад.
Хулоса
- «Дисбактериози маҳбал» ташхис нест, балки тавсифи таҳлил аст.
- Таркиби микрофлораи муқаррарӣ дар занони гуногун ва дар давраҳои гуногуни ҳаёт фарқ мекунад.
- Бемориҳои мушаххасро табобат мекунанд: вагинози бактериявӣ, кандидоз, вагинит, сироятҳое, ки бо роҳи ҷинсӣ мегузаранд.
- Таҳлилҳо бе шикоят ва «барқарор кардани флора» одатан лозим нестанд.
- Ҳарорати баланд бо дард дар қисми поёни шикам ё хунравӣ ҳангоми ҳомиладорӣ — сабаби занг задан ба 103 аст.
Сарчашмаҳо
- Sherrard J, Wilson J, Donders G, Mendling W, Jensen JS. 2018 European (IUSTI/WHO) guideline on the management of vaginal discharge. International Journal of STD & AIDS, 2018.
- Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recommendations and Reports. Centers for Disease Control and Prevention, 2021.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 215: Vaginitis in Nonpregnant Patients. Obstetrics & Gynecology, 2020.
- Donders GG, Vereecken A, Bosmans E, et al. Definition of a type of abnormal vaginal flora that is distinct from bacterial vaginosis: aerobic vaginitis. BJOG, 2002.
- Senok AC, Verstraelen H, Temmerman M, Botta GA. Probiotics for the treatment of bacterial vaginosis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2009.
