Апоплексияи тухмдон
Мақоларо табиби клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Апоплексияи тухмдон — хунрезии ногаҳонӣ ба бофтаи тухмдон ё кафидани киста бо хунравӣ ба ковокии шикам. Мегӯем, ки онро чӣ гуна шинохтан мумкин аст, кай кӯмаки фаврӣ лозим аст ва табобат чӣ гуна мегузарад.
Тавсифи ташхис
Апоплексияи тухмдон — ин кафидани ногаҳонии рагҳои тухмдон аст. Хун ба бофтаи худи тухмдон ва аксар вақт ба ковокии шикам низ меравад. Дар адабиёти байналмилалӣ ин ҳолатро одатан кафидани кистаи ҷисми зард ё кафидани кистаи геморрагии тухмдон меноманд.
Апоплексия бештар дар занони 18–40-сола, дар нимаи дуюми давраи ҳайз рух медиҳад. Дар ин вақт пас аз тухмкунӣ (овулятсия) дар тухмдон ҷисми зард ба вуҷуд меояд. Он бо хун хуб таъмин мешавад, вале девораш тунук аст. Аз ин рӯ ҳатто сарбории хурд метавонад боиси кафидани раг гардад.
Ҳолат метавонад сабук бошад, вақте ки хунравӣ кам аст ва худ аз худ қатъ мегардад. Вале он хатарнок ҳам мешавад, вақте ки дар ковокии шикам хуни зиёд ҷамъ мешавад. Инҳоро «бо чашм» аз ҳам фарқ кардан ғайриимкон аст — муоинаи табиб ва УЗИ (ташхиси ултрасадоӣ) лозим аст.
Дарди ногаҳонӣ ва шадид дар қисми поёни шикам дар зани синни бачадоршавӣ ҳамеша сабаби фаврӣ ба табиб муроҷиат кардан аст. Дар паси аломатҳои шабеҳ ҳомиладории берунибачадонӣ низ пинҳон шуда метавонад.
Барои маълумоти бештар ба қабули табиб биёед
Шаклҳои апоплексия
Табибон шаклҳоро аз рӯи он ҷудо мекунанд, ки кадом аломат бартарӣ дорад. Ин барои интихоби усули табобат кӯмак мекунад.
- Шакли дардӣ — аломати асосӣ дард аст, талафи хун кам. Ин вариант аз ҳама бештар вомехӯрад.
- Шакли геморрагӣ (камхунӣ) — дар ҷои аввал нишонаҳои талафи хун меоянд: заифӣ, рангпаридагӣ, чарх задани сар, тезшавии набз.
- Шакли омехта — омезиши дарди шадид ва нишонаҳои талафи хун.
Инчунин дараҷаи вазнинии ҳолатро аз рӯи миқдори хун дар ковокии шикам ва вазъи зан — фишори хун, набз, сатҳи гемоглобин — арзёбӣ мекунанд.
Сабабҳо ва омилҳои хатар
Сабаби асосӣ — тағйироти табиӣ дар тухмдон дар давоми давраи ҳайз. Рагҳои ҷисми зард ва фолликул нозуканд ва ҳангоми баланд шудани фишор дар ковокии шикам метавонанд кафанд. Баъзан кафидан дар ҳолати пурраи оромӣ, ҳатто дар хоб рух медиҳад.
Хатарро зиёд мекунанд:
- алоқаи ҷинсӣ, махсусан дар нимаи дуюми давраи ҳайз;
- сарбориҳои шадиди ҷисмонӣ, бардоштани бори вазнин, хамшавиҳои якбора;
- осеби шикам, аз ҷумла ҳангоми афтидан ё аспсаворӣ;
- истеъмоли антикоагулянтҳо ва антиагрегантҳо — доруҳое, ки хунро шилқ мекунанд;
- вайроншавии лахташавии хун (масалан, бемории Виллебранд);
- ҳавасмандкунии тухмкунӣ ҳангоми табобати безурётӣ;
- илтиҳоби узвҳои коси хурд ва раванди часпиш;
- апоплексияи қаблан гузаронидашуда.
Дар заноне, ки доруҳои омехтаи зидди ҳомиладории даҳонӣ истеъмол мекунанд, тухмкунӣ пахш карда шудааст. Аз ин рӯ дар онҳо ҷисми зард ба вуҷуд намеояд ва хатари апоплексия хеле пасттар аст.
Аломатҳо
Одатан ҳама чиз ногаҳон сар мешавад. Аксар вақт зан лаҳзаи пайдо шудани дардро аниқ гуфта метавонад.
- Дарди якбора ва шадид дар қисми поёни шикам, бештар дар як тараф. Тухмдони рост нисбат ба чап бештар осеб мебинад.
- Дард метавонад ба миён, рӯдаи рост, рон ё ноф паҳн шавад.
- Ҳангоми ҷамъ шудани хун дар зери диафрагма дард дар китф ё устухони ҳалқ пайдо мешавад.
- Дилбеҳузурӣ, баъзан қайкунӣ.
- Заифӣ, чарх задани сар, арақи хунук.
- Рангпаридагии пӯст, тезшавии тапиши дил.
- Хоҳиши ҳоҷатро ё ҳисси фишор ба рӯдаи рост.
- Беҳушшавӣ — нишонаи талафи зиёди хун.
Ҳарорати бадан одатан муқаррарӣ аст. Ихроҷоти хунолуд аз маҳбал на ҳамеша мешавад. Таъхири ҳайз, чун қоида, нест — ин фарқи муҳим аз ҳомиладории берунибачадонӣ аст, гарчанде ки мутлақ нест.
Ташхис
Ташхисро гинеколог мегузорад, аксар вақт дар шуъбаи қабули беморхона. Вазифаи асосӣ — зуд арзёбӣ кардани миқдори талафи хун ва истисно кардани дигар сабабҳои дарди шадид.
- Пурсиш ва муоина. Табиб рӯзи давраи ҳайз, хусусияти дард, ҳолатҳои пайдоиши он ва истеъмоли доруҳоро муайян мекунад. Фишори хун ва набзро чен мекунад, шикамро муоина мекунад.
- Муоинаи гинекологӣ. Ба ошкор кардани дардмандӣ ва калоншавии тухмдон, нишонаҳои моеъ дар коси хурд кӯмак мекунад.
- Санҷиши ҳомиладорӣ — таҳлили хун ё пешоб ба ХГЧ. Он ҳатмист, то ҳомиладории берунибачадонӣ истисно карда шавад.
- УЗИ-и узвҳои коси хурд, беҳтараш трансвагиналӣ. Табиб тухмдони тағйирёфта, лахтаи хун, моеъи озод дар коси хурд ва ковокии шикамро мебинад.
- Таҳлили умумии хун. Паст шудани гемоглобин дараҷаи талафи хунро нишон медиҳад. Инчунин гурӯҳи хун ва нишондиҳандаҳои лахташавиро муайян мекунанд.
- Лапароскопияи ташхисӣ — агар ташхис норавшан бошад ё ҳолат бадтар шавад. Он имкон медиҳад, ки ҳамзамон ташхис аниқ карда шавад ва табобат гузаронида шавад.
Аломатҳои шабеҳро ҳомиладории берунибачадонӣ, печхӯрии тухмдон, аппендитсити шадид, санчуи гурда, илтиҳоби замимаҳои бачадон медиҳанд. Аз ин рӯ ба худ мустақилона ташхис гузоштан лозим нест.
Кӣ ба шумо кӯмак мекунад
Табобат
Усули табобат аз миқдори талафи хун ва ҳолати умумӣ вобаста аст. Табобат ҳамеша дар беморхона (статсионар) мегузарад: ҳатто дар шакли сабук дар шабонарӯзи аввал назорат зарур аст.
Табобати консервативӣ (бе ҷарроҳӣ) имконпазир аст, агар:
- ҳолат устувор бошад: фишори хун ва набз муқаррарӣ;
- аз рӯи УЗИ моеъ дар коси хурд кам бошад;
- гемоглобин дар таҳлилҳои такрорӣ паст нашавад;
- дард кам шавад.
Дар ин ҳолат реҷаи бистарӣ, хунук ба қисми поёни шикам, доруҳои дардпасткунанда ва хунбанд таъин мекунанд. Доруҳо ва миқдори онҳоро табиб интихоб мекунад. Занро зери назорат нигоҳ медоранд: УЗИ ва таҳлили хунро такрор мекунанд. Агар ҳолат бадтар шавад, ба ҷарроҳӣ мегузаранд.
Табобати ҷарроҳӣ ҳангоми хунравии зиёд, фишори ноустувори хун, зиёдшавии моеъ дар ковокии шикам ё ташхиси норавшан лозим аст. Имрӯз лапароскопия — ҷарроҳӣ тавассути сӯрохиҳои хурд — стандарт ҳисобида мешавад. Ҷарроҳ хунро аз ковокии шикам тоза мекунад, хунравиро қатъ мекунад ва тухмдонро медӯзад ё қисми осебдидаро бартараф мекунад.
Равиши муосир — то ҳадди имкон нигоҳ доштани тухмдон. Бартараф кардани тамоми тухмдон кам лозим мешавад, танҳо ҳангоми вайроншавии васеи бофта.
Пас аз ҷавоб додан аз беморхона табиб метавонад барои чанд моҳ воситаҳои гормонии пешгирии ҳомиладориро тавсия диҳад. Онҳо тухмкуниро пахш мекунанд ва хатари апоплексияи такрориро коҳиш медиҳанд. Усул ва дору ба таври инфиродӣ интихоб карда мешаванд.
Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан лозим аст
Апоплексияро пурра пешгирӣ кардан ғайриимкон аст, вале хатарро кам кардан мумкин аст:
- бемориҳои илтиҳобии узвҳои коси хурдро сари вақт табобат кунед;
- мунтазам аз муоинаи пешгирикунанда дар назди гинеколог ва УЗИ гузаред;
- ҳангоми ҳодисаҳои такрорӣ бо табиб усулҳои пахшкунандаи тухмкуниро муҳокима кунед;
- агар доруҳои шилқкунандаи хун истеъмол кунед, дар ин бора ба гинеколог хабар диҳед;
- ҳангоми вайроншавии лахташавии хун зери назорати гематолог бошед.
Машварати нақшавии гинеколог лозим аст, агар шумо дар миёна ё нимаи дуюми давраи ҳайз гоҳ-гоҳ дард дошта бошед, кистаи тухмдон ёфт шуда бошад ё аллакай апоплексия гузаронида бошед.
Ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар ногаҳон дарди шадид дар қисми поёни шикам пайдо шуда бошад, махсусан ҳамроҳ бо заифӣ, чарх задани сар, рангпаридагӣ, арақи хунук, тезшавии набз, дард дар китф ё беҳушшавӣ. То муоинаи табиб доруи дардпасткунанда нанӯшед ва шикамро гарм накунед.
Саволҳои маъмул
Оё пас аз апоплексияи тухмдон ҳомиладор шудан мумкин аст?
Ҳа. Дар аксари ҳолатҳо тухмдонро нигоҳ доштан муяссар мешавад ва қобилияти ҳомиладоршавӣ осеб намебинад. Агар пас аз ҷарроҳӣ часпишҳо ё хунравии шадид буданд, табиб метавонад ҳангоми банақшагирии ҳомиладорӣ муоинаи иловагӣ тавсия диҳад.
Оё апоплексия худ аз худ гузашта метавонад?
Шакли сабук бо хунравии кам баъзан бе ҷарроҳӣ бартараф мешавад. Вале фаҳмидани он ки хунравӣ кам аст, танҳо пас аз муоина ва УЗИ мумкин аст. Аз ин рӯ ҳангоми дарди шадид ба табиб муроҷиат кардан лозим аст, на интизор шудан.
Чаро апоплексия метавонад такрор шавад?
Сабаб — равандҳои табиии ҳармоҳаи тухмдон. Агар зан омилҳои хатар дошта бошад, ҳодиса метавонад такрор шавад. Барои пешгирӣ табиб метавонад усулҳои гормонии пахшкунандаи тухмкуниро пешниҳод кунад.
Апоплексия аз ҳомиладории берунибачадонӣ чӣ фарқ дорад?
Аломатҳо хеле шабеҳанд. Фарқи асосӣ — санҷиши манфии ҳомиладорӣ ҳангоми апоплексия. Ин ҳолатҳоро таҳлили хун ба ХГЧ ва УЗИ дақиқ фарқ кардан кӯмак мекунанд.
Хулоса
- Апоплексияи тухмдон — хунрезии ногаҳонӣ аз рагҳои тухмдон, бештар дар нимаи дуюми давраи ҳайз.
- Аломати асосӣ — дарди якбораи қисми поёни шикам; заифӣ ва чарх задани сар аз талафи хун дарак медиҳанд.
- Ташхисро аз рӯи муоина, УЗИ, таҳлили хун ва санҷиши ҳомиладорӣ мегузоранд.
- Шаклҳои сабукро бе ҷарроҳӣ зери назорат дар беморхона табобат мекунанд, ҳангоми хунравӣ лапароскопия бо нигоҳ доштани тухмдон гузаронида мешавад.
- Ҳангоми дарди ногаҳонӣ ва шадиди шикам фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед — 103.
Сарчашмаҳо
- Bottomley C, Bourne T. Diagnosis and management of ovarian cyst accidents. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2009.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 174: Evaluation and Management of Adnexal Masses. 2016.
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Green-top Guideline No. 62: Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. 2011.
- Hallatt JG, Steele CH Jr, Snyder M. Ruptured corpus luteum with hemoperitoneum: a study of 173 surgical cases. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 1984.
