Остеохондроз
Бо «остеохондроз» аксар вақт ҳар гуна дардро дар пушт, гардан, сина ва ҳатто сарчархзаниро шарҳ медиҳанд. Нақл мекунем, ки чаро тағйироти синнусолии сутунмӯҳра дар акс кам сабаби дард мешаванд ва дар асл чӣ кӯмак мекунад.
Маълумоти умумӣ
Дар кишварҳои собиқ ИҶШС «остеохондрози сутунмӯҳра» — яке аз ташхисҳои маъмултарин аст. Онро ҳангоми дард дар камар, гардан, байни шонаҳо, ҳангоми дарди сар, карахтии дастҳо, сарчархзанӣ мегузоранд. Аксар вақт — баъди рентген ё МРТ, ки дар он «нишонаҳои остеохондроз» намоёнанд.
Дар тибби байналмилалӣ калимаи «остеохондроз» маънои тамоман дигар дорад: гурӯҳи ихтилолҳои нодири афзоиши устухонҳо дар кӯдакон ва наврасон. Тағйироти синнусолии дискҳои байни муҳраҳо ва буғумҳоро ҳамчун тағйироти дегенеративӣ тавсиф мекунанд. Ин ташхис нест, балки бозёфт дар акс аст, ки дар аксари одамони калонсол мавҷуд аст.
Дар ин ҳол дарди пушт комилан воқеӣ аст ва метавонад ба зиндагӣ сахт халал расонад. Вале сабаб ва табобати онро на он тавре муайян мекунанд, ки одатан гумон мекунанд.
Барои маълумоти бештар ба қабули табиб биёед
Ин ташхис аз куҷо пайдо шуд
Дар миёнаи асри XX чунин меҳисобиданд, ки дарди пушт пеш аз ҳама бо «фарсудашавии» сутунмӯҳра алоқаманд аст. Азбаски дар аксҳои одамони дарддошта тағйироти дискҳо намоён буданд, маҳз онҳоро сабаб донистанд. Як низоми томи нуқтаи назар пайдо шуд, ки дар он қариб ҳар шикоятро бо «остеохондрози» ин ё он қисм шарҳ медоданд.
Вақте ки одамони бе дардро ба таври оммавӣ муоина карданд, манзара тағйир ёфт. Маълум шуд, ки тағйирот дар аксҳо дар онҳое, ки аз дард азият мекашанд, ва дар онҳое, ки пушташон ҳеҷ гоҳ дард намекард, баробар зуд-зуд вомехӯранд.
Тибби далелнок чӣ мегӯяд
Як шарҳи бузурги систематикӣ нишон дод, ки нишонаҳои дегенератсияи дискҳо дар МРТ тақрибан дар сеяки одамони 20-солаи бе дард ва қариб дар ҳамаи одамони аз 80 сола калонтар мавҷуданд. Протрузияҳо ва чурраҳои дискҳоро низ аксар вақт дар одамони бе шикоят меёбанд.
Тағйирот дар акс — тақрибан мисли мӯйи сафед ё чинҳои рӯй: онҳо бо синну сол табиатан пайдо мешаванд ва худ аз худ дардро шарҳ намедиҳанд.
Роҳнамоҳои NICE, ТУТ (Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ) ва Коллеҷи амрикоии табибон се гурӯҳи дарди пуштро ҷудо мекунанд:
- Дарди ғайрихоси пушт — тақрибан 90% ҳолатҳо. Дард бо мушакҳо, пайвандҳо, буғумҳо алоқаманд аст, вале сохтори мушаххасеро, ки «гунаҳкор» аст, одатан муайян кардан мумкин нест ва лозим ҳам нест. Аксар вақт дар чанд ҳафта мегузарад.
- Радикулопатия — фишор ё хашмгиншавии решаи асаб, масалан аз чурраи диск. Дард ба пой ё даст мегузарад, карахтӣ, заифӣ мешавад.
- Сабабҳои хос — шикастан, сироят, омос, бемориҳои илтиҳобии сутунмӯҳра (спондилоартрити аксиалӣ). Кам вомехӯранд, вале муҳим аст, ки онҳоро аз назар дур надоранд.
Рентген ва МРТ ҳангоми дарди оддии пушт бе «парчамҳои сурх» (нишонаҳои хатарнок) тавсия дода намешаванд. Онҳо табобатро тағйир намедиҳанд, вале аксар вақт бо бозёфтҳо метарсонанд ва ба амалиётҳои нолозим оварда мерасонанд.
Дар асл дар паси шикоятҳо чӣ буда метавонад
Вақте ки шикоятро ба «остеохондроз» нисбат медиҳанд, муҳим аст, ки дигар сабабҳоро аз назар дур надоранд:
| Шикоят | Чиро истисно кардан лозим аст |
|---|---|
| Дард дар сина ё байни шонаҳо | Стенокардия, инфаркт, ҷудошавии қабатҳои аорта, тромбоэмболияи артерияи шуш, бемориҳои меъда |
| Сарчархзанӣ «аз гардан» | Сарчархзании хушсифати вазъиятӣ, бемориҳои гӯши дарунӣ, ихтилоли гардиши хуни мағзи сар |
| Дарди сар | Дарди сари шиддатӣ, мигрен, фишори баланд |
| Карахтии дастҳо | Синдроми нақбии банди даст, норасоии витамини B12, полинейропатияи диабетӣ |
| Дард дар камар | Сангҳо дар гурдаҳо, пиелонефрит, сабабҳои гинекологӣ, аневризмаи аорта дар одамони солхӯрда |
Дарди музмини пушт бо хоби бад, стресс, депрессия ва камҳаракатӣ зич алоқаманд аст. Ин омилҳоро ҳангоми табобат ба назар гирифтан муҳим аст.
Агар ба шумо чунин ташхис гузошта бошанд, чӣ бояд кард
- Аз тавсифи акс натарсед. Калимаҳои «тағйироти дегенеративӣ», «протрузия», «остеофитҳо» маънои онро надоранд, ки сутунмӯҳра «вайрон мешавад».
- Фаъол бошед. Реҷаи бистарӣ барқароршавиро суст мекунад.
- Ба невролог ё терапевт муроҷиат кунед, то «парчамҳои сурх» истисно карда шаванд ва табобат интихоб гардад.
- Агар дард дар сина, нафастангӣ ё сарчархзаниро бе муоинаи дил, рагҳо ва дигар узвҳо бо «остеохондроз» шарҳ дода бошанд, инро бо табиб муҳокима кунед.
Кӣ ба шумо кӯмак мекунад
Кадом табобат лозим нест ва дар асл чӣ кӯмак мекунад
Тавсия дода намешаванд ё фоидаи исботшуда надоранд:
- реҷаи бистарӣ;
- рентген ва МРТ «барои назорат» ҳангоми дарди бидуни ориза;
- хондропротекторҳо, доруҳои «рагӣ» ва витаминҳои гурӯҳи B ҳангоми дарди пушт бе норасоии онҳо;
- курсҳои қатрагузаронӣ (дорупошӣ ба рагҳо) ва сӯзандоруҳои сершумор;
- кашиши сутунмӯҳра, муддати дароз пӯшидани корсет;
- қабули дарозмуддати доруҳои дардсабуки опиоидӣ.
Чӣ кӯмак мекунад:
- Фаҳмонидани табиати дард ва дастгирӣ. Фаҳмидани он ки дард маънои осебро надорад, худ аз худ изтироб ва тарси ҳаракатро кам мекунад.
- Фаъолияти ҷисмонӣ ва варзиши табобатӣ — усули асосӣ ҳангоми дарди музмин. Пиёдагардӣ, шиноварӣ, машқҳо барои мустаҳкам кардани мушакҳо, пилатес, йога мувофиқанд.
- Терапияи мануалӣ ва массаж — ҳамчун илова ба машқҳо, на ба ҷои онҳо.
- Доруҳои зидди илтиҳобии ғайристероидӣ — бо курси кӯтоҳ, агар зиддинишондод набошад. Дору ва миқдорро табиб интихоб мекунад.
- Усулҳои психологӣ, масалан терапияи маърифатӣ-рафторӣ, ҳангоми дарди дарозмуддат.
- Ҳангоми радикулопатияи шадид дар ҳолатҳои алоҳида — сӯзандоруҳои эпидуралӣ ё ҷарроҳӣ, қарорро якҷоя бо табиб қабул мекунанд.
Кай ба табиб муроҷиат кардан лозим
- Дард баъди 4–6 ҳафта кам намешавад.
- Дард ба пой поёнтар аз зону ё ба даст мегузарад, карахтӣ ҳаст.
- Дард шабона бедор мекунад ва ба ҳаракат вобаста нест.
- Дард ва сахтии бадан саҳарӣ, ки зиёда аз 30 дақиқа давом мекунад, дар одами аз 45 сола ҷавонтар.
Фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар: дар оралиқ (перинеум) карахтӣ, боздошт ё нигоҳ дошта натавонистани пешоб ё наҷосат пайдо шуда бошад; заифӣ дар пойҳо зуд меафзояд; дарди пушт баъди осеб ё афтидан пайдо шуда бошад; дард бо ҳарорати аз 38 °C баланд ҳамроҳ бошад; дард дар сина фишороварда буда, ба даст, ҷоғ мегузарад, бо нафастангӣ ё арақкунӣ ҳамроҳ аст; ногаҳон сарчархзанӣ бо вайроншавии нутқ, каҷшавии рӯй ё заифӣ дар даст пайдо шуда бошад.
Саволҳои маъмул
Дар МРТ чурраи диск ёфтанд. Оё ҷарроҳӣ лозим аст?
Аксар вақт не. Бисёр чурраҳо дар давоми чанд моҳ худ аз худ хурд мешаванд. Ҷарроҳиро ҳангоми заифии афзоянда, вайроншавии вазифаи узвҳои кос ё ҳангоми дарди шадид, ки бо вуҷуди табобат намегузарад, муҳокима мекунанд.
Оё ҳангоми дарди пушт бо варзиш машғул шудан мумкин аст?
Бале, фаъолияти мӯътадил кӯмак мекунад. Агар ягон ҳаракат дардро якбора зиёд кунад, онро муваққатан бо ҳаракати дигар иваз кунед ва тадриҷан ба сарборӣ баргардед.
Оё массаж кӯмак мекунад?
Массаж метавонад дардро муваққатан кам кунад, махсусан дар якҷоягӣ бо машқҳо. Худ аз худ он муҳраҳоро «ҷо ба ҷо намекунад» ва тағйироти дар аксро табобат намекунад.
Чаро пушт боз дард мекунад?
Эпизодҳои такрории дард — падидаи маъмул аст. Фаъолияти мунтазами ҷисмонӣ хатари такрорёбиро кам мекунад.
Хулоса
- «Остеохондроз» ба маънои маъмулӣ ташхис нест, балки тағйироти синнусолӣ аст, ки дар аксари калонсолон мавҷуд аст.
- Тақрибан 90% ҳолатҳои дарди пушт — дарди ғайрихос аст, ки одатан дар чанд ҳафта мегузарад.
- Аксҳо бе «парчамҳои сурх» лозим нестанд, табобати асосӣ бошад — ҳаракат ва машқҳо.
- Дард дар сина, сарчархзанӣ ва карахтиро бе муоина ба сутунмӯҳра нисбат додан мумкин нест.
- Вайроншавии пешобкунӣ, карахтии оралиқ, заифӣ дар пойҳо, дарди фишоровар дар сина — асос барои занг задан ба 103.
Сарчашмаҳо
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. NICE guideline NG59, 2016 (updated 2020).
- World Health Organization. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. 2023.
- Qaseem A, Wilt TJ, McLean RM, Forciea MA. Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 2017.
- Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology, 2015.
- Foster NE, Anema JR, Cherkin D, et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. Lancet, 2018.
