Остеохондроз
Бо «остеохондроз» аксар вақт ҳар гуна дарди пушт, гардан, қафаси сина ва ҳатто чарх задани сарро шарҳ медиҳанд. Мегӯем, ки чаро тағйироти синнусолии сутунмӯҳра дар акс кам сабаби дард мешаванд ва воқеан чӣ ёрӣ медиҳад.
Маълумоти умумӣ
Дар кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ «остеохондрози сутунмӯҳра» яке аз ташхисҳои аз ҳама маъмул аст. Онро ҳангоми дарди миён, гардан, байни шонаҳо, дарди сар, карахтии дастҳо, чарх задани сар мегузоранд. Аксар вақт — пас аз рентген ё МРТ, ки дар он «нишонаҳои остеохондроз» дида мешаванд.
Дар тибби байналмилалӣ калимаи «остеохондроз» маънои тамоман дигар дорад: гурӯҳи вайроншавиҳои нодири рушди устухонҳо дар кӯдакон ва наврасон. Тағйироти синнусолии дискҳои байни муҳраҳо ва буғумҳоро тағйироти дегенеративӣ меноманд. Ин ташхис нест, балки бозёфт дар акс аст, ки дар аксари одамони калонсол ҳаст.
Бо вуҷуди ин дарди пушт комилан воқеӣ аст ва метавонад ба зиндагӣ сахт халал расонад. Аммо сабаб ва табобати онро на он тавре муайян мекунанд, ки одатан гумон мекунанд.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Ин ташхис аз куҷо пайдо шуд
Дар миёнаи асри XX гумон мекарданд, ки дарди пушт пеш аз ҳама ба «фарсудашавии» сутунмӯҳра алоқаманд аст. Азбаски дар аксҳои одамони дарддошта тағйироти дискҳо дида мешуданд, маҳз онҳоро сабаб донистанд. Як низоми томи ақидаҳо пайдо шуд, ки дар он қариб ҳар шикоятро бо «остеохондрози» ин ё он қисм шарҳ медоданд.
Вақте ки одамони бедардро оммавӣ муоина карданд, манзара дигар шуд. Маълум гардид, ки тағйирот дар аксҳо дар онҳое, ки аз дард азоб мекашанд, ва дар онҳое, ки пушташон ҳеҷ гоҳ дард накардааст, баробар зиёд вомехӯранд.
Тибби ба далел асосёфта чӣ мегӯяд
Як баррасии бузурги мунтазам нишон дод, ки нишонаҳои дегенератсияи дискҳо дар МРТ тақрибан дар сеяки одамони 20-солаи бедард ва қариб дар ҳамаи одамони аз 80 сола боло ҳастанд. Протрузияҳо ва чурраҳои дискро низ аксар вақт дар одамони бешикоят меёбанд.
Тағйирот дар акс тақрибан мисли мӯйи сафед ё оҷинҳо мебошанд: онҳо бо синну сол ба таври табиӣ пайдо мешаванд ва худ аз худ дардро шарҳ намедиҳанд.
Дастурҳои NICE, ТУТ (Созмони ҷаҳонии тандурустӣ) ва Коллеҷи амрикоии пизишкон се гурӯҳи дарди пуштро ҷудо мекунанд:
- Дарди ғайримахсуси пушт — тақрибан 90% ҳолатҳо. Дард бо мушакҳо, пайвандҳо, буғумҳо алоқаманд аст, аммо сохтори мушаххаси «гунаҳкор»-ро одатан муайян кардан мумкин нест ва лозим ҳам нест. Бештар дар давоми чанд ҳафта мегузарад.
- Радикулопатия — фишурда шудан ё озурда шудани решаи асаб, масалан, аз чурраи диск. Дард ба пой ё даст мегузарад, карахтӣ ва заъф мешавад.
- Сабабҳои махсус — шикастан, сироят, омос, бемориҳои илтиҳобии сутунмӯҳра (спондилоартрити аксиалӣ). Кам вомехӯранд, аммо муҳим аст, ки онҳо аз назар нараванд.
Рентген ва МРТ ҳангоми дарди оддии пушт бе «парчамҳои сурх» (нишонаҳои хатар) тавсия дода намешаванд. Онҳо табобатро тағйир намедиҳанд, аммо аксар вақт бо бозёфтҳо метарсонанд ва ба муолиҷаҳои нолозим мебаранд.
Воқеан дар паси шикоятҳо чӣ буда метавонад
Вақте ки шикоятро ба «остеохондроз» нисбат медиҳанд, муҳим аст, ки сабабҳои дигар аз назар нараванд:
| Шикоят | Чиро истисно кардан лозим аст |
|---|---|
| Дард дар қафаси сина ё байни шонаҳо | Стенокардия, инфаркт, қабатшавии аорта, тромбоэмболияи шараёни шуш, бемориҳои меъда |
| Чарх задани сар «аз сабаби гардан» | Чарх задани хушсифати вазъиятии сар, бемориҳои гӯши дарунӣ, вайроншавии гардиши хуни майна |
| Дарди сар | Дарди сари шиддатӣ, мигрен, фишори баланди хун |
| Карахтии дастҳо | Синдроми нақби карпалӣ (банди даст), норасоии витамини B12, полинейропатияи диабетӣ |
| Дарди миён | Сангҳои гурда, пиелонефрит, сабабҳои гинекологӣ, аневризми аорта дар солхӯрдагон |
Дарди музмини пушт бо хоби бад, стресс, депрессия ва камҳаракатӣ зич алоқаманд аст. Ба назар гирифтани ин омилҳо ҳангоми табобат муҳим аст.
Агар ба шумо чунин ташхис гузошта бошанд, чӣ бояд кард
- Аз тавсифи акс натарсед. Калимаҳои «тағйироти дегенеративӣ», «протрузия», «остеофитҳо» маънои онро надоранд, ки сутунмӯҳра «вайрон мешавад».
- Фаъол бошед. Хоби бистарӣ барқароршавиро суст мекунад.
- Ба невролог ё терапевт муроҷиат кунед, то «парчамҳои сурх» истисно шаванд ва табобат интихоб гардад.
- Агар дарди қафаси сина, нафастангӣ ё чарх задани сарро бе муоинаи дил, рагҳо ва дигар узвҳо бо «остеохондроз» шарҳ дода бошанд, инро бо пизишк муҳокима кунед.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Кадом табобат лозим нест ва воқеан чӣ ёрӣ медиҳад
Тавсия дода намешаванд ё фоидаи исботшуда надоранд:
- хоби бистарӣ;
- рентген ва МРТ «барои назорат» ҳангоми дарди бе ориза;
- хондропротекторҳо, доруҳои «рагӣ» ва витаминҳои гурӯҳи B ҳангоми дарди пушт бе норасоии онҳо;
- курсҳои қатрагузаронӣ (система) ва сӯзандоруҳои сершумор;
- кашидани сутунмӯҳра, муддати дароз пӯшидани корсет;
- истеъмоли дарозмуддати доруҳои дардсабуккунандаи опиоидӣ.
Чӣ ёрӣ медиҳад:
- Шарҳ додани табиати дард ва дастгирӣ. Фаҳмидани он ки дард маънои осебро надорад, худ аз худ изтироб ва тарс аз ҳаракатро кам мекунад.
- Фаъолияти ҷисмонӣ ва варзиши табобатӣ — усули асосӣ ҳангоми дарди музмин. Роҳгардӣ, шиноварӣ, машқҳои мустаҳкам кардани мушакҳо, пилатес, йога мувофиқанд.
- Терапияи мануалӣ ва массаж — ҳамчун иловаи машқҳо, на ба ҷои онҳо.
- Доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидӣ — бо курси кӯтоҳ, агар монеъ набошад. Дору ва миқдорро пизишк интихоб мекунад.
- Усулҳои психологӣ, масалан, терапияи маърифатӣ-рафторӣ, ҳангоми дарди дарозмуддат.
- Ҳангоми радикулопатияи шадид дар ҳолатҳои алоҳида — сӯзандории эпидуралӣ ё ҷарроҳӣ; қарорро якҷоя бо пизишк қабул мекунанд.
Кай ба пизишк муроҷиат кардан
- Дард пас аз 4–6 ҳафта кам намешавад.
- Дард ба пой аз зону поёнтар ё ба даст мегузарад, карахтӣ ҳаст.
- Дард шабона бедор мекунад ва ба ҳаракат вобаста нест.
- Дард ва карахтии ҳаракат дар субҳ зиёда аз 30 дақиқа дар шахси аз 45 сола ҷавонтар.
Фавран ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар: карахтӣ дар ноҳияи оралиқ (байни ронҳо), боздошт ё нигоҳ дошта натавонистани пешоб ё наҷос пайдо шавад; заъф дар пойҳо зуд афзояд; дарди пушт пас аз осеб ё афтодан пайдо шавад; дард бо ҳарорати баландтар аз 38 °C ҳамроҳ бошад; дарди қафаси сина фишоранда бошад, ба даст, ҷоғ гузарад, бо нафастангӣ ё арақкунӣ ҳамроҳ бошад; ногаҳон чарх задани сар бо вайроншавии нутқ, каҷ шудани рӯй ё заъфи даст пайдо шавад.
Саволҳои серпурсиш
Дар МРТ чурраи диск ёфтанд. Оё ҷарроҳӣ лозим аст?
Бештар вақт не. Бисёр чурраҳо худ аз худ дар давоми чанд моҳ хурд мешаванд. Ҷарроҳиро ҳангоми заъфи афзоянда, вайроншавии вазифаи узвҳои косуви хурд ё дарди сахт, ки сарфи назар аз табобат намегузарад, муҳокима мекунанд.
Оё ҳангоми дарди пушт бо варзиш машғул шудан мумкин аст?
Ҳа, фаъолияти мӯътадил ёрӣ медиҳад. Агар ягон ҳаракат дардро якбора зиёд кунад, онро муваққатан бо ҳаракати дигар иваз кунед ва оҳиста-оҳиста ба сарбориҳо баргардед.
Оё массаж ёрӣ медиҳад?
Массаж метавонад дардро муваққатан кам кунад, махсусан якҷоя бо машқҳо. Худ аз худ он муҳраҳоро «ба ҷояш намеандозад» ва тағйироти аксро табобат намекунад.
Чаро пушт боз дард мекунад?
Такрор шудани дард ҳодисаи маъмул аст. Фаъолияти мунтазами ҷисмонӣ хатари такроршавиро паст мекунад.
Хулоса
- «Остеохондроз» ба маънои маъмулӣ ташхис нест, балки тағйироти синнусолӣ аст, ки дар аксари калонсолон ҳаст.
- Тақрибан 90% ҳолатҳои дарди пушт — дарди ғайримахсус аст, ки одатан дар давоми чанд ҳафта мегузарад.
- Аксҳо бе «парчамҳои сурх» лозим нестанд, табобати асосӣ бошад — ҳаракат ва машқҳо.
- Дарди қафаси сина, чарх задани сар ва карахтиро бе муоина ба сутунмӯҳра нисбат додан мумкин нест.
- Вайроншавии пешобкунӣ, карахтии ноҳияи оралиқ, заъф дар пойҳо, дарди фишорандаи қафаси сина — сабаб барои занг задан ба 103.
Манбаъҳо
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. NICE guideline NG59, 2016 (updated 2020).
- World Health Organization. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. 2023.
- Qaseem A, Wilt TJ, McLean RM, Forciea MA. Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 2017.
- Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology, 2015.
- Foster NE, Anema JR, Cherkin D, et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. Lancet, 2018.
