Дисплазияи гарданаки бачадон

Дараҷаҳои дисплазия

Дараҷа нишон медиҳад, ки кадом қисми ғафсии эпителийро ҳуҷайраҳои тағйирёфта ишғол кардаанд. Тарзи амал аз он вобаста аст.

Ситология (молиш) арзёбии пешакӣ медиҳад: LSIL, HSIL, ASC-US ва ғайра. Дараҷаи ниҳоиро танҳо гистология — таҳқиқи бофта баъди биопсия — муайян мекунад.

Сабабҳо ва омилҳои хатар

Сабаби асосӣ — вирусҳои папилломаи хатари баланд, пеш аз ҳама навъҳои 16 ва 18. Вирус ба ҳуҷайраҳои гарданаки бачадон ворид шуда, назорати тақсимшавии онҳоро вайрон мекунад.

На дар ҳамаи занони гирифтори ВПЧ дисплазия инкишоф меёбад. Хатар баландтар аст, агар инҳо бошанд:

• тамокукашӣ;
• сирояти ВНМО ё дигар сабабҳои паст шудани масуният;
• сирояти тӯлонӣ бо як навъи вирус;
• дигар сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд;
• якчанд бор таваллуд кардан, барвақт оғоз кардани ҳаёти ҷинсӣ;
• кам ба гинеколог рафтан ва нагузаштани скрининг.

Аломатҳо

Дисплазия дард намекунад ва одатан худро ягон хел зоҳир намекунад. Ҳайз, ихроҷот ва ҳолати умумӣ мисли пештара мемонанд. Маҳз барои ҳамин скрининги мунтазам муҳим аст: он тағйиротеро меёбад, ки зан аз онҳо гумон ҳам надорад.

Баъзан аломатҳои ғайримахсус мешаванд, ки бештар бо илтиҳоб ё эктопия алоқаманданд, вале муоинаро талаб мекунанд:

• ихроҷоти хундори тамосӣ — баъди алоқаи ҷинсӣ ё муоинаи гинекологӣ;
• ихроҷоти сафеди фаровон;
• нороҳатӣ ҳангоми алоқаи ҷинсӣ.

Ташхис

Муоина зина ба зина мегузарад. Ҳар қадами навбатиро таъин мекунанд, агар қадами пешина тағйиротро ошкор карда бошад.

1. Скрининг: ВПЧ-тест ва/ё молиши ситологӣ аз гарданаки бачадон.
2. Колпоскопия — муоинаи гарданак зери калонкунӣ баъди коркард бо кислотаи сирко ва маҳлули Люгол. Қитъаҳои тағйирёфта нисбат ба бофтаи солим дигар хел ранг мегиранд.
3. Биопсияи ҳадафнок аз қитъаҳои шубҳанок. Баъзан иловатан аз канали сервикалӣ харошидан мегиранд.
4. Хулосаи гистологӣ — дараҷаи дисплазия, ки дар асоси он тарзи амалро интихоб мекунанд.

Иловатан табиб метавонад таҳлилҳоро ба дигар сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд, ва ВНМО таъин кунад, ҳангоми илтиҳоб бошад — аввал онро табобат карда, баъд таҳқиқотро такрор кунад.

Табобат

Тарзи амал аз дараҷаи дисплазия, синну сол, натиҷаҳои ВПЧ-тест ва нақшаҳои ҳомиладорӣ вобаста аст.

Дисплазияи сабук (CIN 1). Одатан мушоҳидаи фаъолро интихоб мекунанд: ВПЧ-тести такрорӣ ва ситология пас аз як сол. Агар тағйирот муддати дароз боқӣ монад ё афзоиш ёбад, табиб тарзи амалро аз нав баррасӣ мекунад.

Дисплазияи миёна ва вазнин (CIN 2–3). Бофтаи тағйирёфтаро бартараф мекунанд. Усулҳои асосӣ:

• электроэксцизияи ҳалқавӣ (LEEP, LLETZ) — қитъаи гарданакро бо ҳалқаи тунуки барқӣ мебуранд; бофтаро ба гистология мефиристанд, ки имкон медиҳад боварӣ ҳосил шавад, ки тағйирот пурра бартараф шудаанд;
• конизатсияи гарданаки бачадон бо корд ё лазер — ҳангоми тағйироти калон ё дар умқ ҷойгиршуда;
• усулҳои аблативӣ (криотерапия, термокоагулятсия, бухоркунии лазерӣ) — қитъаҳои хурдро нобуд мекунанд, вақте ки ҳудуди осеб хуб намоён аст ва шубҳаи саратон нест.

Дар занони ҷавон, ки ҳомиладориро ба нақша мегиранд, ҳангоми CIN 2 мушоҳида бо муоинаҳои зуд-зуд имконпазир аст: дар онҳо тағйирот аксар вақт худ аз худ мегузаранд. Қарорро якҷоя бо табиб қабул мекунанд.

Амалиётҳоро одатан амбулаторӣ зери беҳискунии маҳаллӣ мегузаронанд. Баъди онҳо чанд ҳафта ихроҷот буда метавонад. Табиб мефаҳмонад, ки кай ба ҳаёти ҷинсӣ ва варзиш баргаштан мумкин аст.

Дисплазия дар давраи ҳомиладорӣ. Ҳомиладорӣ гузаштани дисплазияро ба саратон тезонда наметавонад. Агар шубҳаи саратон набошад, табобатро одатан то анҷоми давраи баъди таваллуд мегузоранд, дар давраи ҳомиладорӣ бошад, барои мушоҳида колпоскопия мегузаронанд. Биопсияро дар ҳолати зарурат мекунанд, конизатсияро — танҳо ҳангоми шубҳаҳои ҷиддӣ.

Дар заноне, ки ВНМО доранд, дисплазия бештар вомехӯрад ва бештар бармегардад. Ба онҳо муоинаҳои зудтар таъин мекунанд ва табобатро барвақттар мегузаронанд.

Доруҳое, ки дисплазияро шифо медиҳанд, вуҷуд надоранд. «Иммуностимуляторҳо» ва шамчаҳо ҷои мушоҳида ва бартараф кардани бофтаи тағйирёфтаро намегиранд.

Баъди табобат муоинаи назоратӣ ҳатмист: ВПЧ-тест ва ситология тақрибан пас аз 6 моҳ, баъд аз рӯи ҷадвали табиб. Хатари такроршавӣ солҳои зиёд боқӣ мемонад, бинобар ин муддати дароз таҳти назорат будан лозим аст.

Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан лозим

• Скрининги гарданаки бачадонро аз рӯи ҷадвале, ки гинеколог ба шумо таъин кардааст, гузаронед.
• Бар зидди ВПЧ эмкунӣ гузаронед — беҳтараш дар синни наврасӣ, вале дертар ҳам фоиданок аст; онро бо табиб муҳокима кунед, аз ҷумла баъди табобати дисплазия.
• Тамокукаширо тарк кунед.
• Бо шарикони нав рифола (презерватив) истифода баред.

Ба қабули гинеколог сабт шавед, агар дар молиш тағйирот ёфт шуда бошанд, ихроҷоти хундори тамосӣ бошад ё шумо муддати дароз муоина нашуда бошед.

Ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар баъди амалиёт дар гарданаки бачадон хунравии шадид — бештар аз ҳайзи фаровон — оғоз ёфт ё ҳарорати баланд, дарди сахт дар поёни шикам, ихроҷоти бадбӯй пайдо шуд.

Сарчашмаҳо

1. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, 2nd edition. 2021.
2. Perkins R. B. et al. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. J Low Genit Tract Dis, 2020.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin: Management of abnormal cervical cancer screening test results and cervical cancer precursors.
4. Martin-Hirsch P. P. L. et al. Surgery for cervical intraepithelial neoplasia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013.
5. Kyrgiou M. et al. Adverse obstetric outcomes after local treatment for cervical preinvasive and early invasive disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017.