Дисплазияи гарданаки бачадон

Дараҷаҳои дисплазия

Дараҷа муайян мекунад, ки кадом қисми ғафсии эпителийро ҳуҷайраҳои тағйирёфта фаро гирифтаанд. Тактика аз он вобаста аст.

Ситология (суртма) баҳои пешакӣ медиҳад: LSIL, HSIL, ASC-US ва дигарҳо. Дараҷаи ниҳоиро танҳо гистология муайян мекунад — тадқиқи бофта пас аз биопсия.

Сабабҳо ва омилҳои хатар

Сабаби асосӣ — вирусҳои папилломаи хатари баланд, пеш аз ҳама навъҳои 16 ва 18. Вирус ба ҳуҷайраҳои гарданаки бачадон ворид шуда, назорати тақсимшавии онҳоро вайрон мекунад.

На дар ҳамаи занони дорои ВПЧ дисплазия пайдо мешавад. Хатар баландтар аст, агар инҳо бошанд:

• тамокукашӣ;
• сирояти ВНМО ё дигар паст шудани масуният;
• сирояти дарозмуддат бо як навъи вирус;
• дигар сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд;
• якчанд таваллуд, барвақт оғоз шудани ҳаёти ҷинсӣ;
• кам ташриф овардан ба гинеколог ва нагузаштан аз скрининг.

Нишонаҳо

Дисплазия дард намекунад ва одатан худро бо чизе зоҳир намекунад. Ҳайз, ҷудошавиҳо ва ҳолати умумӣ мисли пештар мемонанд. Маҳз барои ҳамин скрининги мунтазам ин қадар муҳим аст: он тағйиротеро меёбад, ки зан аз онҳо бехабар аст.

Баъзан нишонаҳои ғайримахсус мешаванд, ки бештар бо илтиҳоб ё эктопия алоқаманданд, аммо муоинаро талаб мекунанд:

• ҷудошавиҳои хунолуди тамосӣ — пас аз наздикӣ ё муоинаи гинекологӣ;
• ҷудошавиҳои сафеди фаровон;
• нороҳатӣ ҳангоми алоқаи ҷинсӣ.

Ташхис

Муоина зина ба зина мегузарад. Ҳар қадами навбатиро вақте таъин мекунанд, ки қадами пешина тағйиротро ошкор карда бошад.

1. Скрининг: ВПЧ-тест ва/ё суртмаи ситологӣ аз гарданаки бачадон.
2. Колпоскопия — муоинаи гарданак бо калонкунӣ пас аз коркард бо кислотаи сирко ва маҳлули Люгол. Қисмҳои тағйирёфта нисбат ба бофтаи солим дигар хел ранг мегиранд.
3. Биопсияи мақсаднок аз қисмҳои шубҳанок. Баъзан иловатан аз канали сервикалӣ харошидан мегиранд.
4. Хулосаи гистологӣ — дараҷаи дисплазия, ки дар асоси он тактикаро интихоб мекунанд.

Иловатан пизишк метавонад таҳлилҳоро ба дигар сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд, ва ВНМО таъин кунад, ҳангоми илтиҳоб бошад — аввал онро табобат карда, баъд тадқиқотро такрор кунад.

Табобат

Тактика аз дараҷаи дисплазия, синну сол, натиҷаҳои ВПЧ-тест ва нақшаҳо барои ҳомиладорӣ вобаста аст.

Дисплазияи сабук (CIN 1). Одатан мушоҳидаи фаъолро интихоб мекунанд: ВПЧ-тест ва ситологияи такрорӣ пас аз як сол. Агар тағйирот муддати дароз боқӣ монад ё афзояд, пизишк тактикаро аз нав баррасӣ мекунад.

Дисплазияи миёна ва вазнин (CIN 2–3). Бофтаи тағйирёфтаро бартараф мекунанд. Усулҳои асосӣ:

• электроэксизияи ҳалқагӣ (LEEP, LLETZ) — қисми гарданакро бо ҳалқаи тунуки барқӣ мебуранд; бофтаро ба гистология мефиристанд, ки имкон медиҳад боварӣ ҳосил кунанд, ки тағйирот пурра бартараф шудааст;
• конизатсияи гарданаки бачадон бо корд ё лазер — ҳангоми тағйироти калон ё амиқ ҷойгиршуда;
• усулҳои аблятивӣ (криотерапия, термокоагулятсия, бухоркунии лазерӣ) — қисмҳои хурдро нобуд мекунанд, вақте ки ҳудуди осеб хуб намоён аст ва гумони саратон нест.

Дар занони ҷавоне, ки ҳомиладориро ба нақша мегиранд, ҳангоми CIN 2 мушоҳида бо муоинаҳои зуд-зуд имконпазир аст: дар онҳо тағйирот аксар вақт худ аз худ мегузаранд. Қарорро якҷоя бо пизишк қабул мекунанд.

Муолиҷаҳоро одатан амбулаторӣ бо беҳискунии маҳаллӣ мегузаронанд. Пас аз онҳо якчанд ҳафта ҷудошавиҳо буда метавонанд. Пизишк мефаҳмонад, ки кай ба ҳаёти ҷинсӣ ва варзиш баргаштан мумкин аст.

Дисплазия дар давраи ҳомиладорӣ. Ҳомиладорӣ гузаштани дисплазияро ба саратон тезонда намекунад. Агар гумони саратон набошад, табобатро одатан то анҷоми давраи пас аз таваллуд мегузоранд, дар давраи ҳомиладорӣ бошад, барои мушоҳида колпоскопия мегузаронанд. Биопсияро дар ҳолати зарурӣ мекунанд, конизатсияро — танҳо ҳангоми гумонҳои ҷиддӣ.

Дар занони гирифтори ВНМО дисплазия бештар вомехӯрад ва бештар бармегардад. Ба онҳо муоинаҳои зудтар таъин мекунанд ва табобатро барвақттар мегузаронанд.

Доруҳое, ки дисплазияро шифо диҳанд, нестанд. «Иммуностимуляторҳо» ва шамчаҳо мушоҳида ва бартараф кардани бофтаи тағйирёфтаро иваз намекунанд.

Пас аз табобат муоинаи назоратӣ ҳатмист: ВПЧ-тест ва ситология тақрибан пас аз 6 моҳ, баъд аз рӯи ҷадвали пизишк. Хатари такроршавӣ солҳои дароз боқӣ мемонад, барои ҳамин муддати дароз зери мушоҳида будан лозим аст.

Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан

• Скрининги гарданаки бачадонро аз рӯи ҷадвале, ки гинеколог ба шумо таъин кардааст, гузаред.
• Бар зидди ВПЧ эм гиред — беҳтар дар синни наврасӣ, аммо дертар ҳам фоидаовар аст; онро бо пизишк муҳокима кунед, аз ҷумла пас аз табобати дисплазия.
• Тамокукаширо тарк кунед.
• Бо шарикони нав презерватив истифода баред.

Ба гинеколог навбат гиред, агар дар суртма тағйирот ёфта бошанд, ҷудошавиҳои хунолуди тамосӣ бошанд ё шумо кайҳо боз дар муоина набудаед.

Ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар пас аз муолиҷа дар гарданаки бачадон хунравии зиёд сар шуда бошад — бештар аз ҳайзи серхун — ё табларзаи баланд, дарди сахт дар поёни шикам, ҷудошавиҳо бо бӯи ногувор пайдо шуда бошанд.

Манбаъҳо

1. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, 2nd edition. 2021.
2. Perkins R. B. et al. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. J Low Genit Tract Dis, 2020.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin: Management of abnormal cervical cancer screening test results and cervical cancer precursors.
4. Martin-Hirsch P. P. L. et al. Surgery for cervical intraepithelial neoplasia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013.
5. Kyrgiou M. et al. Adverse obstetric outcomes after local treatment for cervical preinvasive and early invasive disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017.