Гипотиреоз

Намудҳои гипотиреоз

Сабабҳо

• тиреоидити аутоиммунӣ (Хашимото) — сабаби аз ҳама маъмул дар ҷойҳое, ки дар ғизо йод кофист;
• баровардани ғадуди сипаршакл ё қисми он;
• табобат бо йоди радиоактивӣ, шуъодиҳии минтақаи гардан;
• норасоии шадиди йод дар ғизо — барои минтақаҳои кӯҳӣ, ки дар он ҷо намаки йоддор истифода намекунанд, муҳим аст;
• баъзе доруҳо: амиодарон, доруҳои литий, интерферон, баъзе доруҳои зидди омос;
• тиреоидити баъди таваллуд ва зершадид — одатан гипотиреози муваққатӣ;
• бемориҳои гипофиз ва гипоталамус — ҳангоми гипотиреози дуюмдараҷа.

Аломатҳо

Гипотиреоз оҳиста, дар давоми моҳҳо ва солҳо инкишоф меёбад. Бинобар ин одам ба ҳолати худ одат мекунад ва онро бо беморӣ алоқаманд намекунад. Ягон аломат махсус нест — ҳар кадоме метавонад ҳангоми ҳолатҳои дигар низ бошад.

• хастагӣ, хоболудӣ, паст шудани тобоварӣ;
• хунукхӯрӣ, хунук будани дасту пой;
• пӯсти хушк, рангпарида ва дағал, мӯй ва нохунҳои шикананда;
• каме зиёд шудани вазн, варами рӯй ва пилкҳо;
• қабзият;
• хиррӣ шудани овоз, сустии гуфтор;
• бад шудани хотира ва диққат, рӯҳияи афсурда;
• дарди мушакҳо ва рагкашӣ, карахтии ангуштони даст;
• ҳайзи номунтазам ё фаровон, душворӣ дар ҳомиладор шудан;
• набзи суст, холестерини баланд.

Дар пиронсолон аломатҳо норавшананд: баъзан ягона зуҳурот паст шудани хотира ё бад шудани ҷараёни норасоии дил аст. Дар кӯдакон гипотиреоз метавонад бо қафо мондан дар қадкашӣ ва паст шудани азхудкунии дарсҳо зоҳир шавад.

Зиёд шудани вазн ҳангоми гипотиреоз одатан мӯътадил аст — чанд килограмм, асосан аз ҳисоби боқӣ мондани моеъ дар бадан. Агар вазн хеле зиёд шавад, сабаб бештар дар чизи дигар аст.

Ташхис

Ташхис танҳо аз рӯи таҳлилҳои хун гузошта мешавад. Аввал ТТГ-ро месупоранд. Агар он аз меъёр фарқ кунад, Т4-и озодро илова мекунанд.

Як бор каме баланд шудани ТТГ ҳанӯз ташхис нест. ТТГ метавонад баъди бемории вазнин, ҳангоми қабули биотин, дар синни пиронсолӣ муваққатан баланд шавад. Бинобар ин ҳангоми тағйироти субклиникӣ таҳлилро ҳатман такрор мекунанд.

Иловатан табиб метавонад барои дақиқ кардани сабаб антителоҳо ба ТПО, ҳангоми калон шудани ғадуд ё гиреҳҳо УЗИ (ташхиси ултрасадоӣ)-и ғадуди сипаршакл, таҳлили умумии хун ва холестеринро таъин кунад. Таҳлили Т3 барои ташхиси гипотиреоз одатан лозим нест.

Пеш аз супоридани таҳлил махсус гурусна мондан лозим нест, вале хунро беҳтар аст саҳарӣ супоред. Агар шумо биотин ё маҷмӯаҳои витаминии дорои он қабул кунед, 2–3 рӯз пеш қабулро қатъ кунед: он натиҷаҳои бисёр тестҳои гормоналиро таҳриф мекунад.

Табобат

Асоси табобат терапияи ивазкунанда бо левотироксин аст. Ин гормони синтетикист, ки пурра ба Т4-и худии организм монанд аст. Он норасоиро пур мекунад, ғадудро «одат намекунонад» ва вобастагӣ ба вуҷуд намеорад.

1. Табиб вояи ибтидоиро ҳисоб мекунад. Ба ҷавонони бе бемории дил онро баъзан фавран пурра таъин мекунанд, ба пиронсолон ва ҳангоми бемориҳои дил — аз вояи кам оғоз карда, тадриҷан зиёд мекунанд.
2. Пас аз 6–8 ҳафта ТТГ-ро месанҷанд ва дар ҳолати зарурат вояро ислоҳ мекунанд.
3. Баъди интихоби воя ТТГ-ро ҳар 6–12 моҳ як бор, инчунин ҳангоми тағйири вазн, ҳомиладорӣ, қабули доруҳои нав назорат мекунанд.

Ҳабро саҳарӣ пеш аз хӯрок, 30–60 дақиқа пеш аз хӯрдан, бо об қабул мекунанд. Доруҳои оҳан, калсий, антацидҳо ва маҳсулоти соя ҷаббиширо кам мекунанд — онҳоро пас аз чанд соат қабул мекунанд. Қаҳваро ҳам беҳтар аст дертар нӯшед.

Ҳангоми гипотиреози субклиникӣ табобат на ба ҳама лозим аст. Онро одатан таъин мекунанд, агар ТТГ аз 10 мЕд/л баланд бошад, ҳангоми ҳомиладорӣ ё ба нақша гирифтани он, баъзан — ҳангоми шикоятҳо ва ТТГ-и пасттар. Ба пиронсолоне, ки ТТГ-ашон каме баланд аст, табобат аксар вақт лозим нест.

Вазъияти махсус — ҳомиладорӣ. Талабот ба гормон дар семоҳаи аввал зиёд мешавад, Т4-и худии модар бошад, барои инкишофи майнаи кӯдак зарур аст. Бинобар ин ба зане, ки аллакай левотироксин қабул мекунад, табиб одатан баъди тести мусбат фавран вояро зиёд мекунад ва баъд ҳар 4–6 ҳафта ТТГ-ро месанҷад. Баъди таваллуд воя одатан ба ҳолати пештара бармегардад.

Терапияи омехтаи Т4 ва Т3 ва экстрактҳои ғадуди сипаршакли ҳайвонот стандарт намебошанд. Онҳоро танҳо дар ҳолатҳои алоҳида бо қарори эндокринолог баррасӣ мекунанд.

Дору ва вояро танҳо табиб интихоб мекунад. Зиёдатии гормон ҳамон қадар зараровар аст, ки норасоии он: он ба дил ва устухонҳо бор меорад.

Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан лозим

Пешгирии асосии дастрас — истеъмоли кофии йод: намаки йоддор истифода баред. Ба занони ҳомиладор ва ширдеҳ табиб метавонад йодро иловатан тавсия диҳад. Гипотиреози аутоиммуниро пешгирӣ кардан ғайриимкон аст, вале онро барвақт ошкор кардан мумкин аст.

ТТГ-ро санҷед ва ба қабули эндокринолог сабт шавед, агар:

• шумо якчанд аломат аз рӯйхати боло доред;
• шумо ҳомиладориро ба нақша мегиред ё ҳомиладоред;
• хешовандонатон бемориҳои ғадуди сипаршакл доранд;
• шумо амиодарон ё литий қабул мекунед;
• шумо аллакай табобат мегиред, вале ҳолатон бад шудааст.

Фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар дар одами гирифтори гипотиреоз ё гумонбар ба он инҳо пайдо шаванд:

• хоболудии шадид, карахтӣ, парешонии ҳуш;
• ҳарорати пасти бадан, ларзиши шадид бе табларза;
• нафаскашии нодир ва сатҳӣ, набзи хеле суст;
• дард дар сина, нафастангӣ, варамҳое, ки дар давоми соатҳо афзоиш меёбанд.

Инҳо аломатҳои комаи гипотиреоидӣ — оризаи нодир, вале хатарнок мебошанд. Онро хунукзании бадан, сироят, ҷарроҳӣ ё худсарона қатъ кардани табобат ба вуҷуд оварда метавонанд.

Сарчашмаҳо

1. Jonklaas J. et al. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism: Prepared by the American Thyroid Association Task Force on Thyroid Hormone Replacement. Thyroid, 2014.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Thyroid disease: assessment and management (NG145). 2019.
3. Pearce S.H.S. et al. 2013 ETA Guideline: Management of Subclinical Hypothyroidism. European Thyroid Journal, 2013.
4. Persani L. et al. 2018 European Thyroid Association Guidelines on the Diagnosis and Management of Central Hypothyroidism. European Thyroid Journal, 2018.
5. Chaker L. et al. Hypothyroidism. The Lancet, 2017.