Гипотиреоз

Намудҳои гипотиреоз

Сабабҳо

• тиреоидити аутоиммунӣ (Хашимото) — сабаби аз ҳама маъмул дар ҷойҳое, ки дар ғизо йод кифоя аст;
• бардоштани ғадуди сипаршакл ё қисми он;
• табобат бо йоди радиоактивӣ, нурдиҳии минтақаи гардан;
• норасоии шадиди йод дар ғизо — барои ноҳияҳои кӯҳистоне, ки намаки йоднокро истифода намебаранд, муҳим аст;
• баъзе доруҳо: амиодарон, доруҳои литий, интерферон, баъзе доруҳои зидди варам;
• тиреоидити пас аз таваллуд ва нимшадид — одатан гипотиреози муваққатӣ;
• бемориҳои гипофиз ва гипоталамус — ҳангоми гипотиреози дуюмдараҷа.

Нишонаҳо

Гипотиреоз оҳиста, дар давоми моҳҳо ва солҳо инкишоф меёбад. Барои ҳамин шахс ба ҳолати худ одат мекунад ва онро ба беморӣ рабт намедиҳад. Ҳеҷ як нишона хос нест — ҳар кадоме метавонад дар ҳолатҳои дигар ҳам бошад.

• хастагӣ, хоболудӣ, паст шудани тобоварӣ;
• зуд хунук хӯрдан, хунукии дасту по;
• пӯсти хушк, рангпарида ва дағал, мӯй ва нохунҳои шикананда;
• каме зиёд шудани вазн, варами рӯй ва пилкҳо;
• қабзият;
• хиррӣ шудани овоз, суст шудани гуфтор;
• бад шудани хотира ва таваҷҷуҳ, рӯҳияи афсурда;
• дард ва кашишхӯрии мушакҳо, карахтии ангуштони даст;
• ҳайзи номунтазам ё серхун, душворӣ дар ҳомиладор шудан;
• набзи суст, холестерини баланд.

Дар пиронсолон нишонаҳо норавшананд: баъзан ягона зуҳурот паст шудани хотира ё бадтар шудани ҷараёни норасоии дил мебошад. Дар кӯдакон гипотиреоз метавонад бо қафо мондан дар қадкашӣ ва паст шудани хонишу азхудкунӣ зоҳир шавад.

Зиёд шудани вазн ҳангоми гипотиреоз одатан мӯътадил аст — чанд килограмм, асосан аз ҳисоби дар бадан мондани моеъ. Агар вазн хеле зиёд шавад, сабаб аксар вақт дар чизи дигар аст.

Ташхис

Ташхис танҳо аз рӯи таҳлилҳои хун гузошта мешавад. Аввал ТТГ-ро месупоранд. Агар он аз меъёр берун бошад, Т4-и озодро илова мекунанд.

Як бор каме баланд шудани ТТГ ҳанӯз ташхис нест. ТТГ метавонад пас аз бемории вазнин, ҳангоми истеъмоли биотин ё дар синни пирӣ муваққатан баланд шавад. Барои ҳамин ҳангоми тағйироти субклиникӣ таҳлилро ҳатман такрор мекунанд.

Иловатан пизишк метавонад антиҷисмҳо ба ТПО-ро барои дақиқ кардани сабаб, УЗИ-и ғадуди сипаршаклро ҳангоми калон шудан ё гиреҳҳо, таҳлили умумии хун ва холестеринро таъин кунад. Таҳлил барои Т3 барои ташхиси гипотиреоз одатан лозим нест.

Пеш аз супоридани таҳлил махсус гурусна мондан лозим нест, аммо хунро беҳтар аст субҳ супоред. Агар шумо биотин ё маҷмӯаҳои витаминии дорои онро истеъмол кунед, 2–3 рӯз пеш истеъмолро қатъ кунед: он натиҷаҳои бисёр тестҳои гормониро таҳриф мекунад.

Табобат

Асоси табобат — табобати ивазкунанда бо левотироксин. Ин гормони синтетикӣ аст, ки ба Т4-и худи организм комилан монанд аст. Он норасоиро пур мекунад, ғадудро «вобаста» намекунад ва вобастагӣ ба вуҷуд намеорад.

1. Пизишк миқдори ибтидоиро ҳисоб мекунад. Ба ҷавонони бе бемориҳои дил онро баъзан якбора пурра таъин мекунанд, дар пиронсолон ва ҳангоми бемориҳои дил аз миқдори кам сар карда, тадриҷан зиёд мекунанд.
2. Пас аз 6–8 ҳафта ТТГ-ро месанҷанд ва ҳангоми зарурат миқдорро ислоҳ мекунанд.
3. Пас аз интихоби миқдор ТТГ-ро ҳар 6–12 моҳ як бор, инчунин ҳангоми тағйири вазн, ҳомиладорӣ ва истеъмоли доруҳои нав назорат мекунанд.

Ҳабро субҳ наҳорӣ накарда, 30–60 дақ пеш аз хӯрок бо об мехӯранд. Доруҳои оҳан, калсий, антатсидҳо ва маҳсулоти соя ҷаббиширо кам мекунанд — онҳоро пас аз чанд соат мегиранд. Қаҳваро ҳам беҳтар аст дертар нӯшед.

Ҳангоми гипотиреози субклиникӣ табобат ба ҳама лозим нест. Онро одатан таъин мекунанд, агар ТТГ аз 10 мЕд/л баланд бошад, ҳангоми ҳомиладорӣ ё нақшагирии он, баъзан — ҳангоми шикоятҳо ва ТТГ-и пасттар. Ба пиронсолоне, ки ТТГ-ашон каме баланд аст, табобат аксар вақт лозим нест.

Ҳолати махсус — ҳомиладорӣ. Ниёз ба гормон дар триместри аввал зиёд мешавад ва Т4-и худи модар барои инкишофи мағзи кӯдак лозим аст. Барои ҳамин ба зане, ки аллакай левотироксин мегирад, пизишк одатан пас аз тести мусбат фавран миқдорро зиёд мекунад ва баъд ТТГ-ро ҳар 4–6 ҳафта месанҷад. Пас аз таваллуд миқдор одатан ба ҳолати пештара бармегардад.

Табобати омехтаи Т4 ва Т3 ва усораҳои ғадуди сипаршакли ҳайвонот стандарт намебошанд. Онҳоро танҳо дар ҳолатҳои алоҳида бо қарори эндокринолог баррасӣ мекунанд.

Дору ва миқдорро танҳо пизишк интихоб мекунад. Зиёдатии гормон мисли норасоии он зарарнок аст: ба дил ва устухонҳо сарборӣ медиҳад.

Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим

Пешгирии асосии дастрас — истеъмоли кофии йод аст: намаки йодноккардашударо истифода баред. Ба занони ҳомила ва ширдеҳ пизишк метавонад йоди иловагӣ тавсия диҳад. Гипотиреози аутоиммуниро пешгирӣ кардан мумкин нест, аммо онро барвақт ошкор кардан мумкин аст.

ТТГ-ро санҷед ва ба эндокринолог навбат гиред, агар:

• шумо якчанд нишона аз рӯйхати боло дошта бошед;
• шумо ҳомиладориро ба нақша гирифта бошед ё ҳомила бошед;
• хешовандонатон бемориҳои ғадуди сипаршакл дошта бошанд;
• шумо амиодарон ё литий истеъмол кунед;
• шумо аллакай табобат гиред, аммо ҳолатон бад шуда бошад.

Фавран ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар дар шахси гирифтори гипотиреоз ё гумонбар ба он инҳо пайдо шаванд:

• хоболудии шадид, сустҳаракатӣ, парешонии ҳуш;
• ҳарорати пасти бадан, ларзиши сахт бе табларза;
• нафаскашии камбасомад ва сатҳӣ, набзи хеле суст;
• дарди қафаси сина, нафастангӣ, варамҳое, ки дар давоми чанд соат меафзоянд.

Инҳо аломатҳои комаи гипотиреоидӣ мебошанд — оризаи нодир, вале хатарнок. Онро хунук хӯрдани бадан, сироят, ҷарроҳӣ ё худсарона қатъ кардани табобат ба вуҷуд оварда метавонанд.

Манбаъҳо

1. Jonklaas J. et al. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism: Prepared by the American Thyroid Association Task Force on Thyroid Hormone Replacement. Thyroid, 2014.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Thyroid disease: assessment and management (NG145). 2019.
3. Pearce S.H.S. et al. 2013 ETA Guideline: Management of Subclinical Hypothyroidism. European Thyroid Journal, 2013.
4. Persani L. et al. 2018 European Thyroid Association Guidelines on the Diagnosis and Management of Central Hypothyroidism. European Thyroid Journal, 2018.
5. Chaker L. et al. Hypothyroidism. The Lancet, 2017.