Гиреҳҳои ғадуди сипаршакл

Намудҳои гиреҳҳо ва сабабҳо

• Гиреҳҳои коллоидӣ (гиперпластикӣ) — варианти аз ҳама маъмул. Ин афзоиши бофтаи муқаррарии ғадуд аст, бештар дар заминаи норасоии йод.
• Кистаҳо — ковокиҳои пур аз моеъ. Кистаҳои пурра моеъдор амалан ҳамеша хушсифатанд.
• Аденомаҳо (омосҳои фолликулярӣ) — омосҳои хушсифат. Онҳоро аз омосҳои нодири бадсифат баъзан танҳо баъди бартараф кардан фарқ кардан мумкин аст.
• Гиреҳҳои токсикӣ (автономӣ) — худашон гормон истеҳсол мекунанд ва метавонанд тиреотоксикоз ба вуҷуд оранд.
• Гиреҳҳо ҳангоми тиреоидити аутоиммунӣ — қитъаҳои бофтаи ноҳамвор, ки баъзан ба гиреҳ монанданд.
• Омосҳои бадсифат — бештар саратони папиллярӣ, камтар шаклҳои фолликулярӣ, медуллярӣ ва дигар.

Омилҳои хатари гиреҳи бадсифат: шуъодиҳии минтақаи сар ва гардан дар кӯдакӣ, саратони ғадуди сипаршакл дар хешовандони наздик, баъзе синдромҳои ирсӣ, босуръат калон шудани гиреҳ, синни аз 20 хурдтар ё аз 70 калонтар, ҷинси мардона.

Аломатҳо

Аксари гиреҳҳо ягон аломат надоранд ва тасодуфан ошкор мешаванд: ҳангоми УЗИ, томографияи компютерӣ ё магнитӣ-резонансӣ бо сабаби дигар, ҳангоми муоинаи табиб.

Кори ғадуди сипаршакл ҳангоми гиреҳҳо одатан вайрон намешавад. Бинобар ин хастагӣ, хоболудӣ, тағйирёбии рӯҳия ё рехтани мӯй бештар на бо гиреҳ, балки бо сабабҳои дигар алоқаманданд, ки онҳоро бо терапевт муҳокима кардан бамаврид аст.

Гиреҳҳои калон метавонанд инҳоро ба вуҷуд оранд:

• ғафсшавӣ ё номутаносибии намоёни гардан;
• ҳисси фишор, «гулӯгирӣ» (ҳисси чизе дар гулӯ), махсусан дар ҳолати хобида;
• душвории фурӯ бурдани хӯроки сахт;
• нафастангӣ ҳангоми фишор ба трахея.

Агар гиреҳ гормонҳои зиёдатӣ истеҳсол кунад, аломатҳои тиреотоксикоз пайдо мешаванд: тапиши дил, лоғаршавӣ, арақкунӣ, ларзиш. Хиррии доимии овоз, гиреҳи зич ва беҳаракат, калоншавии босуръат, калон шудани гиреҳҳои лимфавии гардан аломатҳои ташвишовар ҳисоб мешаванд.

Ҳисси «чизе дар гулӯ» ҳангоми гиреҳҳои хурд қариб ҳеҷ гоҳ бо онҳо алоқаманд нест. Бештар сабаби он изтироб, рефлюкс ё шиддати мушакҳост.

Ташхис

1. ТТГ — таҳлили аввал. Агар он паст бошад, гиреҳ метавонад «гарм» бошад, яъне худаш гормон истеҳсол кунад; он гоҳ ссинтиграфия мегузаронанд. Чунин гиреҳҳо қариб ҳеҷ гоҳ бадсифат намешаванд.
2. УЗИ-и ғадуди сипаршакл ва гиреҳҳои лимфавии гардан. Табиб андоза, шакл, канорҳо, эхогенӣ, мавҷудияти микрокалсинатҳоро тавсиф мекунад ва гиреҳро аз рӯи шкалаи байналмилалии TI-RADS (ACR TI-RADS, EU-TIRADS ва ғ.) арзёбӣ мекунад.
3. Биопсияи аспиратсионии бо сӯзани борик зери назорати УЗИ — агар гиреҳ аз рӯи андоза ва аломатҳо ба гурӯҳе дохил шавад, ки санҷишро талаб мекунад.
4. Хулосаи ситологиро аз рӯи системаи Bethesda (категорияҳои I–VI) арзёбӣ мекунанд.
5. Ҳангоми натиҷаи номуайян баъзан тестҳои молекулярӣ, биопсияи такрориро истифода мебаранд ё ҷарроҳии ташхисиро муҳокима мекунанд.

Ҳадҳои дақиқ дар системаҳои гуногун фарқ мекунанд. Таҳлил ба калситонинро аз рӯи нишондод таъин мекунанд, масалан ҳангоми саратони медуллярӣ дар оила. Антителоҳо ва тиреоглобулин барои арзёбии гиреҳ маълумотдиҳанда нестанд.

Барои биопсия омодагии махсус лозим нест. Амалиёт амбулаторӣ, баъзан бо беҳискунии маҳаллӣ гузаронида мешавад. Баъди он фавран ба корҳои ҳаррӯза баргаштан мумкин аст. Агар шумо доруҳои хунро моеъкунанда қабул кунед, пешакӣ дар ин бора ба табиб гӯед.

Натиҷаи категорияи Bethesda II маънои гиреҳи хушсифатро дорад, V ва VI — гумони саратон ё саратон. Категорияҳои III ва IV номуайян ҳисоб мешаванд: эҳтимоли бадсифатӣ дар онҳо миёна аст ва қарор дар бораи қадамҳои минбаъдаро якҷоя бо эндокринолог ва ҷарроҳ қабул мекунанд.

Табобат

Ба аксари одамони гирифтори гиреҳ табобат лозим нест — мушоҳида кифоя аст. Фосилаи УЗИ-и назоратӣ аз категорияи гиреҳ вобаста аст: аз 1–2 сол то даст кашидан аз мушоҳида ҳангоми гиреҳҳои ба таври возеҳ хушсифат.

• Гиреҳи хушсифат бе аломат — мушоҳида. Ҳабҳои левотироксин барои «пароканда кардани» гиреҳҳо тавсия дода намешаванд: таъсирашон кам аст, хатар барои дил ва устухонҳо бошад, воқеист.
• Гиреҳи калон, ки гарданро фишор медиҳад ё намуди зоҳириро вайрон мекунад, — ҷарроҳӣ ё усулҳои каминвазивӣ: абляцияи радиобасомадӣ ё лазерӣ, склерозкунонии киста бо этанол.
• Гиреҳи токсикӣ — радиойодтерапия, ҷарроҳӣ ё дар ҳолатҳои алоҳида абляция. Тиреостатикҳоро ҳамчун омодагӣ истифода мебаранд.
• Гиреҳи шубҳанок ё бадсифат — табобати ҷарроҳӣ: баровардани як ҳисса ё тамоми ғадуд, ҳаҷмро ҷарроҳ муайян мекунад. Барои омосҳои папиллярии хеле хурди хатари паст дар баъзе кишварҳо мушоҳидаи фаъолро пешниҳод мекунанд.

Баъди баровардани тамоми ғадуд левотироксинро якумра таъин мекунанд. Дору ва вояро табиб интихоб мекунад.

Баъди баровардани як ҳисса ҳиссаи дуюм аксар вақт худаш аз уҳдаи кор мебарояд ва гормонҳо лозим нестанд. Кори ғадудро аз рӯи ТТГ 6–8 ҳафта баъди ҷарроҳӣ месанҷанд.

Кистаҳои моеъдор баъзан баъди пунксия бо баровардани моеъи дохилашон хурд мешаванд. Агар моеъ зуд аз нав ҷамъ шавад, склерозкунонӣ ё ҷарроҳиро муҳокима мекунанд.

Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан лозим

Намаки йоддор истифода баред — ин дар минтақаҳои норасоии йод хатари ҷоғари гиреҳдорро кам мекунад. Бе нишондод ҳар сол «барои эҳтиёт» УЗИ-и ғадуди сипаршакл накунед: ҳамин тавр бисёр гиреҳҳои хурди бехатарро меёбанд ва амалиётҳои нолозим мегузаронанд.

Ба қабули эндокринолог сабт шавед, агар:

• дар УЗИ гиреҳи калонтар аз 1 см ё бо аломатҳои ташвишовар ёфт шуда бошад;
• шумо дар гардан сахтшавӣ ҳис карда бошед;
• гиреҳ ба таври намоён калон шуда бошад;
• хиррии овоз пайдо шуда, зиёда аз 3 ҳафта нагузарад;
• гиреҳҳои лимфавии гардан калон шуда бошанд.

Фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар:

• гардан ногаҳон калон шуда, дард кунад — эҳтимоли хунрезӣ ба гиреҳ ҳаст;
• нафаскашии душвор ва садонок пайдо шуда бошад;
• ҳатто фурӯ бурдани об душвор шуда бошад.

Сарчашмаҳо

1. Haugen B.R. et al. 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid, 2016.
2. Tessler F.N. et al. ACR Thyroid Imaging, Reporting and Data System (TI-RADS): White Paper of the ACR TI-RADS Committee. Journal of the American College of Radiology, 2017.
3. Russ G. et al. European Thyroid Association Guidelines for Ultrasound Malignancy Risk Stratification of Thyroid Nodules in Adults: The EU-TIRADS. European Thyroid Journal, 2017.
4. Ali S.Z. et al. The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology. Thyroid, 2023.
5. Durante C. et al. 2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for thyroid nodule management. European Thyroid Journal, 2023.