Гиреҳҳои ғадуди сипаршакл

Намудҳои гиреҳҳо ва сабабҳо

• Гиреҳҳои коллоидӣ (гиперпластикӣ) — варианти аз ҳама маъмул. Ин афзоиши бофтаи муқаррарии ғадуд аст, аксар вақт дар заминаи норасоии йод.
• Кистаҳо — ковокиҳои пур аз моеъ. Кистаҳои пурра моеъдор қариб ҳамеша хушсифатанд.
• Аденомаҳо (варамҳои фолликулярӣ) — варамҳои хушсифат. Онҳоро аз варамҳои нодири бадсифат баъзан танҳо пас аз бардоштан фарқ кардан мумкин аст.
• Гиреҳҳои токсикӣ (мустақил) — худашон гормонҳо истеҳсол мекунанд ва метавонанд тиреотоксикозро ба вуҷуд оранд.
• Гиреҳҳо ҳангоми тиреоидити аутоиммунӣ — қитъаҳои бофтаи ғайриякхела, ки баъзан ба гиреҳҳо монанданд.
• Варамҳои бадсифат — аксар вақт саратони папиллярӣ, камтар фолликулярӣ, медуллярӣ ва шаклҳои дигар.

Омилҳои хатари гиреҳи бадсифат: нурдиҳии минтақаи сар ва гардан дар кӯдакӣ, саратони ғадуди сипаршакл дар хешовандони наздик, баъзе синдромҳои ирсӣ, тез калон шудани гиреҳ, синну соли аз 20 ҷавонтар ё аз 70 калонтар, ҷинси мард.

Нишонаҳо

Аксари гиреҳҳо ҳеҷ гуна худро зоҳир намекунанд ва тасодуфан ошкор мешаванд: ҳангоми УЗИ, КТ ё МРТ бо сабаби дигар, ҳангоми муоинаи пизишк.

Кори ғадуди сипаршакл ҳангоми гиреҳҳо одатан вайрон намешавад. Барои ҳамин хастагӣ, хоболудӣ, тағйироти рӯҳия ё рехтани мӯй аксар вақт на ба гиреҳ, балки ба сабабҳои дигар алоқаманданд, ки онҳоро бо терапевт муҳокима кардан бамаврид аст.

Гиреҳҳои калон метавонанд инҳоро ба вуҷуд оранд:

• ғафсшавӣ ё номутаносибии намоёни гардан;
• ҳисси фишор, «гулӯла» дар гулӯ, махсусан дар ҳолати хобида;
• душворӣ дар фурӯ бурдани хӯроки сахт;
• нафастангӣ ҳангоми фишор ба ҳалқум (трахея).

Агар гиреҳ гормонҳои зиёдатӣ истеҳсол кунад, аломатҳои тиреотоксикоз пайдо мешаванд: тапиши дил, лоғар шудан, арақкунӣ, ларза. Хиррии устувори овоз, гиреҳи зичи беҳаракат, тез калон шудан, калон шудани гиреҳҳои лимфа дар гардан ташвишовар ҳисоб мешаванд.

Ҳисси «гулӯла дар гулӯ» ҳангоми гиреҳҳои хурд қариб ҳеҷ гоҳ ба онҳо алоқаманд нест. Сабаби он бештар изтироб, рефлюкс ё шиддати мушакҳост.

Ташхис

1. ТТГ — таҳлили аввал. Агар он паст бошад, гиреҳ метавонад «гарм» бошад, яъне худаш гормонҳо истеҳсол кунад; он гоҳ синтиграфия мегузаронанд. Чунин гиреҳҳо қариб ҳеҷ гоҳ бадсифат намешаванд.
2. УЗИ-и ғадуди сипаршакл ва гиреҳҳои лимфаи гардан. Пизишк андоза, шакл, канораҳо, эхогенӣ, мавҷудияти микрокалсинатҳоро тавсиф мекунад ва гиреҳро аз рӯи ҷадвали байналмилалии TI-RADS (ACR TI-RADS, EU-TIRADS ва ғ.) баҳо медиҳад.
3. Биопсияи аспиратсионии сӯзанборик (БАС) зери назорати УЗИ — агар гиреҳ аз рӯи андоза ва аломатҳо ба гурӯҳе дохил шавад, ки санҷишро талаб мекунад.
4. Хулосаи ситологиро аз рӯи системаи Bethesda (категорияҳои I–VI) баҳо медиҳанд.
5. Ҳангоми натиҷаи номуайян баъзан тестҳои молекулавӣ, биопсияи такрориро истифода мебаранд ё ҷарроҳии ташхисиро муҳокима мекунанд.

Ҳадҳои дақиқ дар системаҳои гуногун фарқ мекунанд. Таҳлил барои калситонинро бо нишондод таъин мекунанд, масалан ҳангоми саратони медуллярӣ дар оила. Антиҷисмҳо ва тиреоглобулин барои баҳодиҳии гиреҳ маълумотнок нестанд.

Барои биопсия омодагии махсус лозим нест. Муолиҷа амбулаторӣ, баъзан бо беҳискунии маҳаллӣ гузаронида мешавад. Пас аз он метавонед фавран ба корҳои одатӣ баргардед. Агар шумо доруҳои хунро шилкунанда истеъмол кунед, пешакӣ ба пизишк гӯед.

Натиҷаи категорияи Bethesda II маънои гиреҳи хушсифатро дорад, V ва VI — гумони саратон ё саратон. Категорияҳои III ва IV номуайян ҳисоб мешаванд: эҳтимоли бадсифатӣ дар онҳо миёна аст ва қарор дар бораи қадамҳои минбаъдаро якҷоя бо эндокринолог ва ҷарроҳ қабул мекунанд.

Табобат

Ба аксари одамони дорои гиреҳҳо табобат лозим нест — мушоҳида кифоя аст. Фосилаи УЗИ-и назоратӣ аз категорияи гиреҳ вобаста аст: аз 1–2 сол то даст кашидан аз мушоҳида ҳангоми гиреҳҳои ошкоро хушсифат.

• Гиреҳи хушсифати бе нишонаҳо — мушоҳида. Ҳабҳои левотироксин барои «ҳал кардани» гиреҳҳо тавсия дода намешаванд: таъсирашон кам аст, хатар барои дил ва устухонҳо бошад воқеист.
• Гиреҳи калон, ки гарданро фишор медиҳад ё намуди зоҳириро вайрон мекунад, — ҷарроҳӣ ё усулҳои камосеб: аблятсияи радиобасомадӣ ё лазерӣ, склерозкунии киста бо этанол.
• Гиреҳи токсикӣ — табобат бо йоди радиоактивӣ, ҷарроҳӣ ё дар ҳолатҳои алоҳида аблятсия. Тиреостатикҳоро ҳамчун омодагӣ истифода мебаранд.
• Гиреҳи шубҳанок ё бадсифат — табобати ҷарроҳӣ: бардоштани як бӯлак ё тамоми ғадуд, ҳаҷмро ҷарроҳ муайян мекунад. Барои варамҳои хеле хурди папиллярии хатарашон паст дар баъзе кишварҳо мушоҳидаи фаъолро пешниҳод мекунанд.

Пас аз бардоштани тамоми ғадуд левотироксинро якумра таъин мекунанд. Дору ва миқдорро пизишк интихоб мекунад.

Пас аз бардоштани як бӯлак бӯлаки дуюм аксар вақт худаш аз уҳда мебарояд ва гормонҳо лозим нестанд. Корро аз рӯи ТТГ пас аз 6–8 ҳафтаи ҷарроҳӣ месанҷанд.

Кистаҳои моеъдор баъзан пас аз пунксия бо баровардани муҳтаво хурд мешаванд. Агар моеъ зуд аз нав ҷамъ шавад, склерозкунӣ ё ҷарроҳиро муҳокима мекунанд.

Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим

Намаки йоднокро истифода баред — ин хатари бӯқоқи гиреҳдорро дар минтақаҳои дорои норасоии йод кам мекунад. УЗИ-и ғадуди сипаршаклро «барои эҳтиёт» ҳар сол бе нишондод накунед: ҳамин тавр гиреҳҳои хурди бехатари зиёдро меёбанд ва муолиҷаҳои зиёдатӣ мегузаронанд.

Ба эндокринолог навбат гиред, агар:

• дар УЗИ гиреҳи аз 1 см калонтар ё бо аломатҳои ташвишовар ёфт шуда бошад;
• шумо дар гардан ҷои сахтшударо ламс карда бошед;
• гиреҳ ба таври намоён калон шуда бошад;
• хиррии овоз пайдо шуда бошад, ки зиёда аз 3 ҳафта намегузарад;
• гиреҳҳои лимфа дар гардан калон шуда бошанд.

Фавран ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар:

• гардан якбора калон шуда, дард кунад — эҳтимоли хунрезӣ ба гиреҳ;
• нафаскашии душвор ва садонок пайдо шуда бошад;
• ҳатто об фурӯ бурдан душвор шуда бошад.

Манбаъҳо

1. Haugen B.R. et al. 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid, 2016.
2. Tessler F.N. et al. ACR Thyroid Imaging, Reporting and Data System (TI-RADS): White Paper of the ACR TI-RADS Committee. Journal of the American College of Radiology, 2017.
3. Russ G. et al. European Thyroid Association Guidelines for Ultrasound Malignancy Risk Stratification of Thyroid Nodules in Adults: The EU-TIRADS. European Thyroid Journal, 2017.
4. Ali S.Z. et al. The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology. Thyroid, 2023.
5. Durante C. et al. 2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for thyroid nodule management. European Thyroid Journal, 2023.