Ҳомиладории берун аз бачадон

Сабабҳо ва омилҳои хатар

Сабаби асосӣ — вайроншавии гузарандагӣ ё фаъолияти найчаҳои бачадон аст. Ҳуҷайраи тухм дар найча боздошта мешавад ва дар он ҷо мечаспад.

• ҳомиладории берун аз бачадон дар гузашта;
• ҷарроҳиҳо дар найчаҳои бачадон, аз ҷумла стерилизатсия (безурётгардонӣ);
• бемориҳои илтиҳобии узвҳои коси хурд, махсусан пас аз хламидиоз ва сӯзок;
• эндометриоз ва раванди часпакӣ;
• безурётӣ ва ҳомиладорӣ пас аз ЭКО (бордоркунии сунъӣ) ё ҳавасмандгардонии тухмбарорӣ;
• ҳомиладорӣ, ки дар заминаи спирали дохилибачадонӣ фаро расидааст — спирал аз ҳомиладорӣ хуб муҳофизат мекунад, аммо агар ҳомиладорӣ ба ҳар ҳол фаро расад, хатари берун аз бачадон ҷойгир шудани он баландтар аст;
• тамокукашӣ;
• синни аз 35 сола боло.

Тақрибан дар нисфи занон ҳеҷ гуна омили хатар вуҷуд надорад. Аз ин рӯ ҳомиладории берун аз бачадонро танҳо аз рӯи анамнез (таърихи беморӣ) истисно кардан мумкин нест.

Аломатҳо

Дар ҳафтаҳои аввал ҳомиладории берун аз бачадон метавонад аз ҳомиладории оддӣ ҳеҷ фарқ надошта бошад: таъхири ҳайз, санҷиши мусбат, варам ва дарднокии сина, дилбеҳузурӣ. Аломатҳо одатан дар ҳафтаи 6–8 аз ҳайзи охирин пайдо мешаванд.

• Дард дар поёни шикам, аксар вақт дар як тараф. Он метавонад кашишхӯранда ё дардҳои даврагӣ (ба дардҳои таваллуд монанд) бошад.
• Ихроҷоти хунолуд аз маҳбал — одатан кам, торик, доғмонанд. Онҳоро баъзан ҳайз мепиндоранд.
• Дард дар китф — нишонаи ҷамъ шудани хун дар ковокии шикам.
• Дард ҳангоми пешобкунӣ ё ҳоҷати калон, дарунравӣ.
• Чарх задани сар, сустӣ, беҳушӣ.

Ҳангоми кафидани найча дарди якбора ва шадид дар шикам, рангпаридагӣ, араки хунук, набзи тез, паст шудани фишори хун, аз даст додани ҳуш пайдо мешаванд. Ин ҳолати таъхирнопазир аст.

Ҳар зани синни таваллуд, ки дарди шикам ё ихроҷоти ғайриоддии хунолуд дорад, бояд санҷиши ҳомиладорӣ гузаронад — ҳатто агар ӯ аз ҳомиладорӣ муҳофизат кунад ё ҳайз ба наздикӣ гузашта бошад.

Ташхис

Ташхис ба якҷоягии УЗИ (ташхиси ултрасадоӣ) ва таҳлили хун ба ХГЧ — гормони ҳомиладорӣ асос меёбад.

1. Санҷиши ҳомиладорӣ — таҳлили пешоб ё хун. Агар он манфӣ бошад, ҳомиладории берун аз бачадон амалан истисно карда мешавад.
2. УЗИ-и трансвагиналӣ (тавассути маҳбал). Табиб тухми ҷаниниро дар ковокии бачадон меҷӯяд. Агар он набошад, найчаҳо, тухмдонҳоро муоина мекунад ва моеъи озодро дар коси хурд меҷӯяд. Аксар вақт худи тухми ҷаниниро берун аз бачадон дидан мумкин мешавад.
3. Таҳлили миқдории хун ба ХГЧ. Агар сатҳ тақрибан аз 1500–3500 МЕ/л баланд бошад, вале дар бачадон тибқи УЗИ тухми ҷанинӣ набошад, ин ҳушёркунанда аст.
4. Таҳлили такрории ХГЧ пас аз 48 соат. Ҳангоми ҳомиладории муқаррарӣ сатҳ ба таври назаррас баланд мешавад. Афзоиши суст, «плато» (бетағйир мондан) ё пастшавии оҳиста — асос барои гумон аст.
5. Баъзан сатҳи прогестеронро муайян мекунанд.
6. Таҳлили умумии хун, гурӯҳи хун ва омили резус.

Агар дар УЗИ ҳомиладорӣ ҳанӯз на дар бачадон ва на берун аз он дида нашавад, ташхиси «ҳомиладории маҳалли номаълум» гузошта мешавад. Ин ташхиси ҳомиладории берун аз бачадон нест. Занро бо такрор кардани таҳлилҳо ва УЗИ то равшан шудани вазъият зери назорат мегиранд.

Табобат

Ҳомиладории берун аз бачадонро ба бачадон гузаронидан ва нигоҳ доштан ғайриимкон аст. Мақсади табобат — онро бехатар қатъ кардан ва то ҳадди имкон саломатӣ ва қобилияти ҳомиладор шуданро дар оянда нигоҳ доштан аст. Усулро якҷоя бо зан, бо назардошти ҳолати ӯ, сатҳи ХГЧ, маълумоти УЗИ ва нақшаҳои ояндааш интихоб мекунанд.

Тактикаи интизорӣ. Баъзан ҳомиладории берун аз бачадон инкишофро қатъ мекунад ва худ аз худ ҳал (ҷаббида) мешавад. Ин ҳангоми ҳолати устувор, набудани дард, сатҳи паст ва пастшавандаи ХГЧ имконпазир аст. Занро зери назорат мегиранд ва ӯ то муқаррар шудани ХГЧ мунтазам таҳлил месупорад.

Табобати доруворӣ. Доруеро аз гурӯҳи антиметаболитҳо истифода мебаранд, ки афзоиши ҳуҷайраҳои тухми ҷаниниро бозмедорад. Онро ба мушак ворид мекунанд. Мувофиқ аст, агар ҳолат устувор бошад, нишонаҳои кафидан набошанд, сатҳи ХГЧ баланд набошад ва тухми ҷанинӣ хурд бошад. Қарор дар бораи табобат, миқдор ва назоратро танҳо табиб муайян мекунад. Пас аз табобат якчанд моҳ бояд боэътимод аз ҳомиладорӣ муҳофизат шуд — табиб мегӯяд, ки маҳз чӣ қадар.

Табобати ҷарроҳӣ. Одатан бо усули лапароскопӣ гузаронида мешавад. Ҷарроҳ ё найчаро якҷоя бо тухми ҷанинӣ хориҷ мекунад, ё найчаро мекушояд ва танҳо тухми ҷаниниро хориҷ мекунад. Варианти дуюмро баррасӣ мекунанд, агар найчаи дуюм осеб дида бошад. Ҳангоми кафидани найча ва хунравии шадид ҷарроҳӣ фавран гузаронида мешавад.

Ба занони дорои хуни резус-манфӣ пас аз табобати ҷарроҳӣ метавонад ворид кардани иммуноглобулини зидди резус лозим шавад. Ин масъаларо табиб ҳал мекунад.

Аз даст додани ҳомиладорӣ — ҳамеша таҷрибаи вазнин аст, ҳатто агар он хеле барвақт буда бошад. Ҳис кардани ғам, изтироб, эҳсоси гунаҳкорӣ муқаррарӣ аст. Агар ин ҳиссиёт ба зиндагӣ халал расонанд, ба табиб бигӯед — ӯ дар ёфтани дастгирӣ кӯмак мекунад.

Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан

• Бо шарикони нав рифола (презерватив) истифода баред ва сироятҳои бо роҳи ҷинсӣ гузарандаро саривақт табобат кунед.
• Аз тамокукашӣ даст кашед, махсусан агар ҳомиладориро ба нақша гирифта бошед.
• Агар шумо аллакай ҳомиладории берун аз бачадон ё ҷарроҳӣ дар найчаҳо дошта бошед, ҳангоми ҳомиладории навбатӣ ҳарчи зудтар — тақрибан дар ҳафтаи 5–6 — УЗИ гузаронед.
• Ҳангоми санҷиши мусбат бе таъхир ба қабули гинеколог сабт шавед.

Фавран ёрии таъҷилиро даъват кунед — 103, агар дар давраи ҳомиладорӣ ё таъхири ҳайз дарди шадид дар шикам, дард дар китф, чарх задани сар, сустӣ, рангпаридагӣ, беҳушӣ ё хунравии шадид пайдо шавад. Интизор нашавед, ки беҳтар мешавад, ва то муоинаи табиб доруҳои дардсабуккунанда қабул накунед.

Сарчашмаҳо

1. National Institute for Health and Care Excellence. NG126: Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management. 2019 (updated 2023).
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 193: Tubal Ectopic Pregnancy. 2018.
3. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, Association of Early Pregnancy Units. Green-top Guideline No. 21: Diagnosis and Management of Ectopic Pregnancy. 2016.
4. ESHRE Working Group on Ectopic Pregnancy, Kirk E, et al. Terminology for describing normally sited and ectopic pregnancies on ultrasound: ESHRE recommendations for good practice. Human Reproduction Open. 2020.