Ҳомиладории берун аз бачадон

Сабабҳо ва омилҳои хатар

Сабаби асосӣ — вайроншавии гузариш ё кори найчаҳои бачадон. Ҳуҷайраи тухм дар найча боздошта мешавад ва дар он ҷо мечаспад.

• ҳомиладории берун аз бачадон дар гузашта;
• ҷарроҳиҳо дар найчаҳои бачадон, аз ҷумла стерилизатсия;
• бемориҳои илтиҳобии узвҳои коси хурд, махсусан пас аз хламидиоз ва сӯзок;
• эндометриоз ва раванди часпишҳо;
• безурётӣ ва ҳомиладорӣ пас аз ЭКО (бордоркунии сунъӣ) ё ҳавасмандкунии овулятсия;
• ҳомиладорӣ, ки ҳангоми мавҷудияти спирали дохили бачадон ба амал омадааст — спирал аз ҳомиладорӣ хуб ҳифз мекунад, аммо агар ҳомиладорӣ ба ҳар ҳол рух диҳад, хатари берун аз бачадон ҷойгир шудани он баландтар аст;
• тамокукашӣ;
• синну соли аз 35 боло.

Тақрибан дар нисфи занон ягон омили хатар нест. Барои ҳамин ҳомиладории берун аз бачадонро танҳо аз рӯи анамнез (таърихи беморӣ) истисно кардан мумкин нест.

Нишонаҳо

Дар ҳафтаҳои аввал ҳомиладории берун аз бачадон метавонад аз ҳомиладории одӣ ҳеҷ фарқ надошта бошад: дер мондани ҳайз, тести мусбат, сахт шудани синаҳо, дилбеҳузурӣ. Нишонаҳо одатан дар ҳафтаҳои 6–8 аз ҳайзи охирин пайдо мешаванд.

• Дард дар поёни шикам, аксар вақт дар як тараф. Он метавонад кашишдор ё монанди тӯлғоқ бошад.
• Ихроҷи хунолуд аз маҳбал — одатан кам, тира, доғмонанд. Онро баъзан ҳайз гумон мекунанд.
• Дард дар китф — аломати ҷамъ шудани хун дар ковокии шикам.
• Дард ҳангоми пешоб кардан ё ҳоҷат, исҳол.
• Сарчархзанӣ, заъф, беҳушӣ.

Ҳангоми кафидани найча дарди якбораи сахт дар шикам, рангпаридагӣ, арақи хунук, набзи тез, паст шудани фишор, аз даст додани ҳуш пайдо мешаванд. Ин ҳолати таъхирнопазир аст.

Ҳар зани синни бачадорӣ, ки дард дар шикам ё ихроҷи ғайриодии хунолуд дорад, бояд тести ҳомиладорӣ кунад — ҳатто агар ӯ аз ҳомиладорӣ муҳофизат кунад ё ҳайз ба наздикӣ гузашта бошад.

Ташхис

Ташхис ба якҷоягии УЗИ ва таҳлили хун барои ХГЧ — гормони ҳомиладорӣ асос меёбад.

1. Тести ҳомиладорӣ — таҳлили пешоб ё хун. Агар он манфӣ бошад, ҳомиладории берун аз бачадон амалан истисно карда мешавад.
2. УЗИ-и трансвагиналӣ. Пизишк тухми ҳомиларо дар ковокии бачадон меҷӯяд. Агар он набошад, найчаҳо ва тухмдонҳоро муоина мекунад ва моеъи озодро дар коси хурд меҷӯяд. Аксар вақт худи тухми ҳомиларо берун аз бачадон дидан муяссар мешавад.
3. Таҳлили миқдории хун барои ХГЧ. Агар сатҳ аз тақрибан 1500–3500 МЕ/л баландтар бошад, вале дар бачадон тухми ҳомила дар УЗИ набошад, ин ташвишовар аст.
4. Таҳлили такрории ХГЧ пас аз 48 соат. Ҳангоми ҳомиладории муқаррарӣ сатҳ ба таври намоён меафзояд. Афзоиши суст, «бетағйир мондан» ё паст шудани оҳиста — сабаб барои гумон аст.
5. Баъзан сатҳи прогестеронро муайян мекунанд.
6. Таҳлили умумии хун, гурӯҳи хун ва резус-омил.

Агар дар УЗИ ҳомиладорӣ ҳанӯз на дар бачадон ва на берун аз он намоён набошад, ташхиси «ҳомиладории маҳалли номаълум»-ро мегузоранд. Ин ташхиси ҳомиладории берун аз бачадон нест. Занро бо такрори таҳлилҳо ва УЗИ мушоҳида мекунанд, то вазъият равшан шавад.

Табобат

Ҳомиладории берун аз бачадонро ба бачадон кӯчонидан ва нигоҳ доштан ғайриимкон аст. Мақсади табобат — бехатар қатъ кардани он ва дар ҳолати имкон нигоҳ доштани саломатӣ ва қобилияти ҳомиладорӣ дар оянда аст. Усулро якҷоя бо зан бо назардошти ҳолати ӯ, сатҳи ХГЧ, маълумоти УЗИ ва нақшаҳои оянда интихоб мекунанд.

Равиши интизорӣ. Баъзан ҳомиладории берун аз бачадон инкишофро қатъ мекунад ва худ аз худ ҳал мешавад. Ин ҳангоми ҳолати устувор, набудани дард, сатҳи паст ва пастшавандаи ХГЧ имконпазир аст. Занро мушоҳида мекунанд ва ӯ то ба меъёр омадани ХГЧ мунтазам таҳлил месупорад.

Табобати доруворӣ. Доруеро аз гурӯҳи антиметаболитҳо истифода мебаранд, ки калоншавии ҳуҷайраҳои тухми ҳомиларо бозмедорад. Онро ба мушак сӯзандору мекунанд. Мувофиқ аст, агар ҳолат устувор бошад, аломатҳои кафидан набошанд, сатҳи ХГЧ баланд набошад ва тухми ҳомила хурд бошад. Қарор дар бораи табобат, миқдор ва назоратро танҳо пизишк муайян мекунад. Пас аз табобат чанд моҳ бояд боэътимод аз ҳомиладорӣ муҳофизат кард — пизишк мегӯяд, ки маҳз чӣ қадар.

Табобати ҷарроҳӣ. Одатан бо усули лапароскопӣ гузаронида мешавад. Ҷарроҳ ё найчаро якҷоя бо тухми ҳомила мебардорад, ё найчаро мекушояд ва танҳо тухми ҳомиларо мебарорад. Варианти дуюмро дар он ҳолат баррасӣ мекунанд, ки найчаи дигар осеб дида бошад. Ҳангоми кафидани найча ва хунравии сахт ҷарроҳӣ фавран гузаронида мешавад.

Ба занони дорои хуни резус-манфӣ пас аз табобати ҷарроҳӣ метавонад ворид кардани иммуноглобулини зиддирезусӣ лозим шавад. Ин масъаларо пизишк ҳал мекунад.

Аз даст додани ҳомиладорӣ ҳамеша таҷрибаи вазнин аст, ҳатто агар он хеле барвақт буда бошад. Ҳис кардани ғам, изтироб, эҳсоси гунаҳ муқаррарӣ аст. Агар ин эҳсосот ба зиндагӣ халал расонанд, ба пизишк гӯед — ӯ ёрӣ медиҳад, ки дастгирӣ ёбед.

Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим

• Бо шарикони нав презервативҳоро истифода баред ва сироятҳоеро, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд, саривақт табобат кунед.
• Тамокукаширо тарк кунед, махсусан агар ҳомиладориро ба нақша гиред.
• Агар шумо аллакай ҳомиладории берун аз бачадон ё ҷарроҳӣ дар найчаҳо дошта бошед, ҳангоми ҳомиладории навбатӣ ҳар чӣ барвақттар — тақрибан дар ҳафтаҳои 5–6 УЗИ кунед.
• Ҳангоми тести мусбат бе таъхир ба гинеколог навбат гиред.

Агар ҳангоми ҳомиладорӣ ё дер мондани ҳайз дарди сахт дар шикам, дард дар китф, сарчархзанӣ, заъф, рангпаридагӣ, беҳушӣ ё хунравии сахт пайдо шавад, фавран ёрии таъҷилиро — 103 — даъват кунед. Интизор нашавед, ки беҳтар мешавад, ва то муоинаи пизишк доруҳои дардпаст нагиред.

Манбаъҳо

1. National Institute for Health and Care Excellence. NG126: Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management. 2019 (updated 2023).
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 193: Tubal Ectopic Pregnancy. 2018.
3. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, Association of Early Pregnancy Units. Green-top Guideline No. 21: Diagnosis and Management of Ectopic Pregnancy. 2016.
4. ESHRE Working Group on Ectopic Pregnancy, Kirk E, et al. Terminology for describing normally sited and ectopic pregnancies on ultrasound: ESHRE recommendations for good practice. Human Reproduction Open. 2020.