Фимоз
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Фимоз ҳолатест, ки дар он пӯсти хатнагоҳро аз сари олати таносул ба қафо кашида намешавад. Дар писарбачаҳои хурд ин аксар вақт муқаррарӣ аст, аммо дар наврасон ва калонсолон сабаб барои муроҷиат ба уролог мебошад. Мегӯем, ки чӣ тавр инҳоро аз ҳам фарқ кунед ва фимозро чӣ тавр табобат мекунанд.
Тавсифи ташхис
Пӯсти хатнагоҳ чини пӯст аст, ки сари олати таносулро мепӯшонад. Дар марди калонсол онро одатан озодона ба қафо кашидан ва боз баргардондан мумкин аст. Агар ин кор имконнопазир бошад ё дард орад, аз фимоз сухан меравад.
Дар навзодон пӯсти хатнагоҳ қариб ҳамеша ба сари олат часпида аст ва кушода намешавад. Ин муқаррарӣ аст. Бо синну сол ин часпишҳо кам-кам худ аз худ ҷудо мешаванд. То 3-солагӣ сари олат тақрибан дар нисфи писарон кушода мешавад, то 16–17-солагӣ — қариб дар ҳама.
Фимози физиологӣ дар кӯдак табобатро талаб намекунад. Сари олатро маҷбуран кушодан мумкин нест: ин боиси кафидан, доғи захм ва фимози ҳақиқии патологӣ мегардад.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Намудҳо ва сабабҳои фимоз
| Намуд | Хусусиятҳо |
|---|---|
| Физиологӣ | Дар кӯдакон: пӯсти хатнагоҳ танг ва ба сари олат часпида аст, аммо пӯст чандир ва бе доғи захм мебошад. Ҳангоми кӯшиши ба қафо кашидан шакли «ғунчаи гул»-ро мегирад |
| Патологӣ (доғдор) | Тангшавӣ аз сабаби доғи захм: ҳалқаи нӯги пӯсти хатнагоҳ сафедчатоб ва сахт аст, кашол намеёбад. Дар наврасон ва калонсолон вомехӯрад |
Сабабҳои фимози патологӣ:
- лихени склерозӣ (lichen sclerosus) — бемории музмини илтиҳобии пӯст, сабаби маъмули фимози доғдор дар калонсолон;
- илтиҳоби такрории сари олат ва пӯсти хатнагоҳ (баланопостит);
- осебҳо, аз ҷумла аз маҷбуран кушодани сари олат дар кӯдакӣ;
- диабети қанд — хатари илтиҳоб ва сироятҳои занбӯруғиро зиёд мекунад, инҳо бошанд ба тангшавӣ мебаранд.
Пайдо шудани фимоз дар марди калонсоле, ки пештар сари олаташ озодона кушода мешуд, метавонад аввалин нишонаи диабети қанд бошад. Дар ин ҳолат пизишк ҳатман сатҳи глюкозаи хунро месанҷад.
Нишонаҳо
- сари олат кушода намешавад ё бо душворӣ ва дард кушода мешавад;
- ҳалқаи сафедчатоби сахт ё кафишҳо дар пӯсти хатнагоҳ;
- дард ҳангоми эрексия ва алоқаи ҷинсӣ;
- сурхӣ, варам, хориш, ихроҷ аз зери пӯсти хатнагоҳ — нишонаҳои баланопостит;
- дар кӯдакон — пешобкунии душвор бо фавворае, ки пошида мешавад, ё илтиҳобҳои такрорӣ.
Дар кӯдакони хурдсол пӯсти хатнагоҳ ҳангоми пешоб кардан метавонад мисли «футур» варам кунад. Агар кӯдак дар ин ҳол бо фаввораи муқаррарӣ пешоб кунад ва ӯро чизе безобита накунад, ин одатан як варианти меъёр аст.
Оқибатҳои эҳтимолӣ
- Баланопостит — илтиҳоби сари олат ва пӯсти хатнагоҳ.
- Парафимоз — пӯсти танги хатнагоҳ, ки ба пушти сари олат рафтааст, барнамегардад ва онро фишор медиҳад. Сари олат варам мекунад ва кабуд мешавад. Ин ҳолати таъҷилӣ аст.
- Сироятҳои роҳҳои пешоб, махсусан дар кӯдакони хурдсол.
- Душвориҳо дар гигиена ва ҳаёти ҷинсӣ.
- Фимози патологии дарозмуддат ва лихени склерозӣ хатари саратони олати таносулро зиёд мекунанд. Ин хатар калон нест, аммо онро ба назар мегиранд.
Ташхис
Барои ташхис муоина кифоя аст. Уролог ё педиатр баҳо медиҳад, ки пӯсти хатнагоҳ то чӣ андоза ба қафо меравад ва оё доғи захм, илтиҳоб ё нишонаҳои лихени склерозӣ ҳаст.
Дар ҳолати зарурӣ инҳоро ҳам таъин мекунанд:
- таҳлили пешоб — ҳангоми шубҳа ба сироят;
- глюкозаи хун ё гемоглобини гликатсияшуда — дар мардони калонсол;
- молиши (суртмаи) зери пӯсти хатнагоҳ — ҳангоми мавҷуд будани ихроҷ;
- санҷиши гистологии пӯсти хатнагоҳи бурида гирифташуда — пас аз ҷарроҳӣ, барои тасдиқи лихени склерозӣ ё рад кардани тағйироти дигар.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Фимози физиологиро дар кӯдакони бешикоят табобат намекунанд. Гигиенаи оддӣ кифоя аст: олатро аз берун бо оби гарм шӯед ва пӯсти хатнагоҳро маҷбуран ба қафо накашед.
Агар табобат лозим бошад, аз усулҳои ғайриҷарроҳӣ сар мекунанд:
- Глюкокортикостероидҳои маҳаллӣ дар шакли малҳам ё крем. Онҳоро дар давоми чанд ҳафта ба қисми тангшудаи пӯсти хатнагоҳ мемоланд ва ҳамзамон пӯстро нарм, бе дард мекашанд. Ин усул ба аксари кӯдакон ва қисме аз калонсолон ёрӣ медиҳад. Дору ва муддати курсро пизишк интихоб мекунад.
- Табобати баланопостит, агар бошад: гигиена, антисептикҳо, доруҳои зидди занбӯруғ ё зидди бактерия вобаста ба сабаб.
- Назорати қанди хун ҳангоми диабет.
Ҷарроҳиро пешниҳод мекунанд, агар:
- табобати ғайриҷарроҳӣ ёрӣ накарда бошад;
- фимоз доғдор бошад ё аз лихени склерозӣ пайдо шуда бошад;
- баланопостит ё сироятҳои роҳҳои пешоб такрор шаванд;
- як бор парафимоз рух дода бошад;
- ҳангоми пешоб кардан ё дар ҳаёти ҷинсӣ душворӣ бошад.
Ҷарроҳии асосӣ — сиркумсизия (хатна), яъне бурида гирифтани пӯсти хатнагоҳ. Дар баъзе ҳолатҳо пластикаи пӯсти хатнагоҳ бо нигоҳ доштани он имконпазир аст. Ин амалиётро одатан дар калонсолон бо беҳискунии маҳаллӣ ва дар кӯдакон бо наркози умумӣ мегузаронанд. Шифо ёфтан 2–4 ҳафта вақт мегирад.
Пас аз ҷарроҳӣ чанд рӯз варам ва дарди миёна боқӣ мемонад, ки онро бо доруҳои дардпаст, ки пизишк таъин мекунад, бартараф мекунанд. Муҳим аст, ки либоси таги кушод пӯшед, гигиенаро мувофиқи дастури ҷарроҳ риоя кунед ва то шифо ёфтани захм аз алоқаи ҷинсӣ ва варзиши вазнин худдорӣ намоед. Агар варам зиёд шавад, хунравӣ ё ихроҷи фасоддор пайдо шавад, бояд пеш аз мӯҳлати таъиншуда ба пизишк муроҷиат кунед.
Ҳангоми лихени склерозӣ пас аз ҷарроҳӣ назорат дар назди уролог ё дерматолог лозим аст: ин беморӣ баъзан сари олат ва сурохии берунии роҳи пешоб (уретра)-ро ҳам фаро мегирад.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан
- сари олати кӯдакро маҷбуран накушоед;
- ба наврасон ва калонсолон гигиенаи ҳаррӯзаро ёд диҳед: пӯсти хатнагоҳро нарм ба қафо кашанд, бо об шӯянд ва ҳатман онро ба ҷояш баргардонанд;
- баланопоститро фавран табобат кунед, интизори пайдо шудани доғи захм нашавед;
- ҳангоми диабет қанди хунро назорат кунед.
Агар дар кӯдак илтиҳобҳо такрор шаванд, пешоб кардан душвор бошад ё дар синни наврасӣ пӯсти хатнагоҳ кушода нашавад, ӯро ба педиатр ё уролог нишон диҳед. Калонсолон ҳангоми ҳар гуна тангшавӣ, кафиш ё дард беҳтар аст ба уролог муроҷиат кунанд.
Фавран ёрӣ пурсед ё ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар: пӯсти хатнагоҳ ба пушти сари олат рафта барнамегардад, сари олат варам карда рангаш тағйир ёфтааст (парафимоз); кӯдак ё калонсол пешоб карда наметавонад; илтиҳоб бо таби баланд ва варами босуръат афзоянда ҳамроҳ аст.
Саволҳои серпурсиш
Сари олати писар дар кадом синну сол бояд кушода шавад?
Мӯҳлати аниқ нест. Дар аксари писарон ин тадриҷан то синни наврасӣ рух медиҳад. Агар шикояте набошад, табиатро шитоб додан лозим нест.
Оё фимозро бе ҷарроҳӣ табобат кардан мумкин аст?
Аксар вақт бале. Малҳамҳои глюкокортикостероидӣ ба аксари кӯдакон ва қисме аз калонсолон ёрӣ медиҳанд. Ҳангоми фимози доғдор бештар ҷарроҳӣ лозим мешавад.
Оё фимоз ба ҳаёти ҷинсӣ таъсир мерасонад?
Метавонад: боиси дард ҳангоми эрексия, кафишҳо ва илтиҳоб гардад. Пас аз табобат ин мушкилот одатан аз байн мераванд.
Агар сари олати кӯдак боз пӯшида нашавад, чӣ бояд кард?
Агар пӯсти хатнагоҳ пас аз як кӯшиши нарм ба ҷояш барнагардад, зӯр назанед ва интизор нашавед. Ин парафимоз аст: бояд фавран ба беморхона равед ё ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед. Ҳар қадар ёрӣ барвақттар бошад, ҳамон қадар ба ҷояш баргардондани пӯсти хатнагоҳ осонтар аст.
Оё ҳамаи писарони гирифтори фимоз бояд хатна шаванд?
Не. Нишондоди тиббӣ барои ҷарроҳӣ танҳо ҳангоми фимози патологӣ, оқибатҳои такрорӣ ё бетаъсир будани малҳамҳо вуҷуд дорад.
Хулоса
- Дар писарбачаҳои хурд кушода нашудани сари олат аксар вақт меъёр аст.
- Фимози патологӣ бо доғи захм, илтиҳоб ё лихени склерозӣ алоқаманд аст.
- Ташхисро ҳангоми муоина мегузоранд; дар калонсолон санҷидани қанди хун муҳим аст.
- Табобат аз малҳамҳои глюкокортикостероидӣ сар мешавад, ҳангоми бенатиҷагӣ ё доғи захм сиркумсизия мегузаронанд.
- Парафимоз ва пешоб карда натавонистан ёрии фавриро талаб мекунанд (103).
Манбаъҳо
- European Association of Urology / European Society for Paediatric Urology. EAU Guidelines on Paediatric Urology: Phimosis. 2024.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Penile Cancer (penile lichen sclerosus and premalignant lesions). 2023.
- Moreno G. et al. Topical corticosteroids for treating phimosis in boys. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014.
- British Association of Dermatologists. Guidelines for the management of lichen sclerosus. 2018.
- Edwards S.K. et al. 2022 European guideline for the management of balanoposthitis (IUSTI). Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2023.
