Простатити музмин (синдроми дарди музмини кос дар мардон)
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Простатити музмин — дарди дарозмуддат дар минтақаи кос ва оралиқ аст, ки аксар вақт бо вайроншавии пешобкунӣ ҳамроҳ мешавад. Дар аксари ҳолатҳо ҳангоми он сироят вуҷуд надорад. Мегӯем, ки пизишкон сабабҳоро чӣ тавр муайян мекунанд ва чаро табобатро аз рӯи маҷмӯи нишонаҳо интихоб менамоянд.
Тавсифи ташхис
Ғадуди простата узви хурдест дар зери масона, ки ибтидои роҳи пешоб (уретра)-ро иҳота мекунад. Пештар зери калимаи «простатит» илтиҳоби простатаро мефаҳмиданд. Ҳоло маълум аст, ки дар аксари мардоне, ки дар ин минтақа дарди музмин доранд, дар простата на бактерия ҳаст ва на илтиҳоби равшан.
Барои ҳамин ҷамъиятҳои байналмилалии урологӣ истилоҳи «синдроми дарди музмини кос дар мардон»-ро истифода мебаранд. Бо он дардеро дар минтақаи кос ишора мекунанд, ки ҳадди ақал 3 моҳ аз 6 моҳи охир давом кардааст, агар сабаби дигари фаҳмо ёфт нашуда бошад.
Дар давраҳои гуногуни зиндагӣ тақрибан 2–10 мард аз ҳар 100 нафар ба ин синдром гирифтор мешаванд, бештар дар синни 30–50-сола. Ин яке аз сабабҳои маъмултарини муроҷиати мардони ҷавон ба уролог аст.
Простатити музмин хатари саратони простатаро зиёд намекунад ва ба шарики ҷинсӣ намегузарад. Он ба ҳаёт хатар надорад, аммо метавонад ба сифати зиндагӣ сахт таъсир расонад ва онро бояд табобат кард.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Намудҳои простатит
Пизишкон таснифоти Институтҳои миллии тандурустии ИМА (NIH)-ро истифода мебаранд:
| Категория | Ин чист | Чӣ қадар маъмул аст |
|---|---|---|
| I — шадиди бактериявӣ | Илтиҳоби ногаҳонӣ бо ҳарорат, ларза ва дард; табобати фавриро талаб мекунад | Кам |
| II — музмини бактериявӣ | Сироятҳои такрории роҳҳои пешоб бо ҳамон як бактерияҳо аз простата | Тақрибан 5–10% ҳолатҳо |
| III — синдроми дарди музмини кос | Дард бе сирояти бактериявии исботшуда; бо аломатҳои илтиҳоб дар шираи простата (IIIA) ва бе онҳо (IIIB) мешавад | Тақрибан 90% ҳолатҳо |
| IV — илтиҳобии бенишона | Илтиҳобро тасодуфан дар таҳлилҳо ё биопсия меёбанд, шикоят нест | Табобат лозим нест |
Сабабҳо ва омилҳои хатар
Сабаби аниқи синдроми дарди музмини кос маълум нест. Ҳоло онро натиҷаи якҷояшавии якчанд механизм медонанд:
- шиддат ва спазмҳои дардноки мушакҳои таги кос;
- ҳассосияти баланди асабҳои кос ва системаи марказии асаб ба дард;
- сирояте, ки пештар гузаронида шудааст ва пас аз он илтиҳоб ё дард боқӣ мондааст;
- баргаштани пешоб ба маҷроҳои простата;
- стресс, изтироб, депрессия — онҳо дардро «аз худ намесозанд», аммо ҳисси онро пурзӯр мекунанд.
Дер нишастан, дучархасаворӣ, хунук хӯрдани бадан, қабзият, машрубот ва хӯроки тунд метавонанд дардро ба вуҷуд оранд, аммо дар мардони гуногун ба таври гуногун.
Нишонаҳо
- дард ё ноқулайӣ дар оралиқ, болои устухони шарм, дар хояҳо, олати таносул, камар ё рӯдаи рост;
- дард ҳангоми баромадани манӣ (эякулятсия) ё пас аз он;
- сӯзиш ҳангоми пешоб кардан;
- зуд-зуд пешоб кардан, фаввораи суст, ҳисси пурра холӣ нашудани масона;
- паст шудани майли ҷинсӣ, вайроншавии эрексия;
- хастагӣ, изтироб, вайроншавии хоб аз сабаби дарди доимӣ.
Нишонаҳо аксар вақт мавҷнок мебошанд: давраҳои шиддатёбӣ бо беҳтаршавӣ иваз мешаванд. Дараҷаи онҳоро бо пурсишномаи NIH-CPSI баҳо медиҳанд — онро пеш аз табобат ва дар давоми он пур мекунанд, то тағйиротро бубинанд.
Ташхис
Вазифаи муоина — истисно кардани бемориҳое, ки нишонаҳои шабеҳ медиҳанд, ва фаҳмидани он, ки сирояти бактериявӣ ҳаст ё не.
- Суҳбати муфассал ва пурсишномаи нишонаҳои NIH-CPSI.
- Муоина, санҷиши ангуштии простата ва баҳодиҳии дардноки мушакҳои таги кос.
- Таҳлили умумӣ ва кишти бактериявии пешоб.
- Санҷиши дустаконӣ (ё чорстаконӣ): пешобро пеш ва пас аз массажи простата муқоиса мекунанд, то фаҳманд, ки дар он бактерия ҳаст ё не.
- ПЦР барои хламидияҳо, гонококк, Mycoplasma genitalium, трихомонадаҳо — ҳангоми хатари сироятҳои ҷинсӣ.
- УЗИ-и роҳҳои пешоб бо чен кардани пешоби боқимонда, урофлоуметрия.
- Мувофиқи нишондод — ПСА (одатан дар мардони аз 45–50-сола калонтар), систоскопия, машварати гастроэнтеролог ё невролог.
Массажи простата ва санҷиш бо онро ҳангоми простатити шадид бо ҳарорат намегузаронанд. Ин хатарнок аст ва метавонад ба паҳн шудани сироят оварда расонад.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Ҳаби ягонае, ки синдроми дарди музмини косро табобат кунад, вуҷуд надорад. Равиши маҷмӯӣ, ки дар он табобатро мувофиқи маҷмӯи нишонаҳои ҳар марди мушаххас интихоб мекунанд, аз ҳама беҳтар кор мекунад. Барои ин системаи фенотипбандии UPOINT-ро истифода мебаранд: нишонаҳои пешоб, омилҳои равонӣ-иҷтимоӣ, аломатҳои узвӣ, сироят, зуҳуроти асабӣ ва дардноки мушакҳо.
Простатити музмини бактериявиро (категорияи II) бо курси дарозмуддати антибиотикҳо, бештар аз гурӯҳи фторхинолонҳо, аз рӯи натиҷаи кишт табобат мекунанд. Дору ва муддати курсро пизишк интихоб мекунад.
Ҳангоми синдроми дарди музмини кос (категорияи III) инҳоро истифода мебаранд:
- алфа-адреноблокаторҳо — ҳангоми нишонаҳои пешоб, махсусан агар беморӣ ба наздикӣ пайдо шуда бошад;
- курси кӯтоҳи озмоишии антибиотикҳо — танҳо агар онҳо ҳанӯз истеъмол нашуда бошанд ва беморӣ кӯтоҳмуддат бошад; курсҳои такрорӣ бе сирояти исботшуда ёрӣ намедиҳанд;
- доруҳои ғайристероидии зиддиилтиҳобӣ — барои муваққатан сабук кардани дард;
- доруҳое, ки ба ҳисси дард аз ҷониби системаи асаб таъсир мерасонанд, — ҳангоми дарди шадиди нейропатӣ;
- физиотерапияи мушакҳои таги кос: усулҳои дастӣ, истироҳатдиҳӣ, алоқаи баргашти биологӣ (биофидбек);
- акупунктура (сӯзанзанӣ) — дар як қатор тадқиқотҳо нишонаҳоро кам кардааст;
- дастгирии равонӣ ва терапияи когнитивӣ-рафторӣ ҳангоми изтироб ва вайроншавии хоб;
- фаъолияти мунтазами ҷисмонӣ, табобати қабзият, даст кашидан аз дер нишастан.
Ҳамаи доруҳо ва миқдори онҳоро пизишк интихоб мекунад. Беҳбудӣ одатан тадриҷан, дар давоми чанд ҳафта ё чанд моҳ ба амал меояд.
Курсҳои бепоёни антибиотикҳо, массажҳои зуд-зуди простата ва муолиҷаҳои шубҳанок дар дастурҳои байналмилалӣ ҳангоми синдроми дарди музмини кос тавсия дода намешаванд.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан
- ҳангоми кори нишаста танаффус кунед, ҳар соат ҳаракат кунед;
- бо варзише машғул шавед, ки ба шумо писанд аст, — пиёдагардӣ, шиноварӣ, машқҳои кашиш;
- ба мунтазам будани ихроҷи рӯда диққат диҳед;
- бо шарикони нав аз презерватив истифода баред;
- дар бораи хоб ва сатҳи стресс ғамхорӣ кунед.
Агар дард дар оралиқ ё поёни шикам зиёда аз чанд ҳафта давом кунад, пешобкунӣ вайрон шавад ё ҳангоми баромадани манӣ дард пайдо шавад, ба уролог навбат гиред.
Фавран ёрӣ пурсед ё ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар: ногаҳон ҳарорат аз 38 °C боло рафта, бо ларза ва дард дар оралиқ ҳамроҳ бошад (простатити шадид эҳтимол дорад); пешоб кардан имконнопазир бошад; дар пешоб хун ё лахтаҳо намоён бошанд; дарди сахт ва варами хоя.
Саволҳои серпурсиш
Оё простатити музмин сироят аст?
Дар аксари ҳолатҳо не. Простатити бактериявӣ танҳо дар 5–10% мардоне мешавад, ки нишонаҳои музмин доранд.
Оё шарики ҷинсиро гирифтор кардан мумкин аст?
Синдроми дарди музмини кос гузаранда нест. Агар сирояти ҷинсӣ ёфт шавад, онро дар ҳарду шарик табобат мекунанд.
Оё простатит ба қувваи ҷинсӣ ва имкони фарзанддор шудан таъсир мерасонад?
Дард ва стресс метавонанд майлро кам ва эрексияро бадтар кунанд. Пас аз кам шудани дард ин аксар вақт беҳтар мешавад. Таъсир ба қобилияти фарзанддорӣ одатан кам аст.
Оё массажи простата ёрӣ медиҳад?
Дастурҳои муосир массажи мунтазами простатаро ҳамчун табобат тавсия намедиҳанд. Физиотерапияи мушакҳои таги кос — чизи дигар аст, он метавонад ёрӣ диҳад.
Хулоса
- Простатити музмин дар аксари мардон — синдроми дарди музмини кос бе сирояти бактериявӣ аст.
- Нишонаҳои асосӣ — дард дар оралиқ ва кос, вайроншавии пешобкунӣ ва дард ҳангоми баромадани манӣ.
- Муоина сироятҳо ва бемориҳои дигарро бо нишонаҳои шабеҳ истисно мекунад.
- Табобат маҷмӯӣ аст ва аз рӯи маҷмӯи нишонаҳо интихоб мешавад; антибиотикҳо танҳо ҳангоми сирояти исботшуда ё ҳамчун курси кӯтоҳи озмоишӣ лозиманд.
- Ҳарорат бо ларза ва пешоб карда натавонистан — сабаб барои фавран даъват кардани ёрии таъҷилӣ (103).
Манбаъҳо
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Chronic Pelvic Pain (Primary Prostate Pain Syndrome). 2024.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections: Bacterial prostatitis. 2024.
- Krieger J.N., Nyberg L., Nickel J.C. NIH consensus definition and classification of prostatitis. JAMA. 1999.
- Shoskes D.A., Nickel J.C. et al. Clinical phenotyping in chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome and interstitial cystitis: a management strategy for urologic chronic pelvic pain syndromes (UPOINT). Prostate Cancer and Prostatic Diseases. 2009.
- Franco J.V.A. et al. Non-pharmacological interventions for treating chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018.
- Franco J.V.A. et al. Pharmacological interventions for treating chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019.
