Систит дар занон
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Систит — илтиҳоби масона аст, ки аксар вақт бактериявӣ мебошад. Қариб аз ҳар ду зан яке ақаллан як бор дар умр ба он гирифтор мешавад. Мегӯем, ки систитро чӣ тавр аз бемориҳои дигар фарқ кардан мумкин аст, онро чӣ тавр табобат мекунанд ва агар такрор шавад, чӣ бояд кард.
Тавсифи ташхис
Систити шадид — сирояти роҳҳои поёнии пешоб аст. Бактерияҳо, аксар вақт калтачаи рӯда (Escherichia coli), аз минтақаи миёнпой ба пешоброҳа (уретра) мегузаранд ва ба масона боло мераванд. Дар он ҷо ба девори масона мечаспанд ва илтиҳоб ба вуҷуд меоранд.
Занон нисбат ба мардон хеле бештар ба систит гирифтор мешаванд. Пешоброҳаи онҳо кӯтоҳ ва васеъ аст ва сӯрохи берунии он ба маҳбал ва мақъад наздик ҷойгир шудааст. Тай кардани ин роҳ барои бактерияҳо осон аст.
Пизишкон систити бе оризаро аз систити оризанок ҷудо мекунанд. Систити бе ориза дар занони ғайриҳомила, ки нуқсони роҳҳои пешоб ва бемориҳои ҳамроҳи ҷиддӣ надоранд, рух медиҳад. Он бо курсҳои кӯтоҳи антибиотикҳо хуб табобат мешавад. Систитро ҳангоми ҳомиладорӣ, дар мардон, ҳангоми катетер, сангҳо, диабети қанди бад назоратшаванда, вайрон будани кори гурдаҳо ё масуният оризанок ҳисоб мекунанд.
Систит бо роҳи алоқаи ҷинсӣ намегузарад ва ба маънои томаш ба «шамолхӯрӣ» рабт надорад. Аммо хунук хӯрдани бадан, алоқаи ҷинсӣ ва баъзе усулҳои пешгирӣ аз ҳомиладорӣ метавонанд ба пайдоиши он мусоидат кунанд.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Сабабҳо ва омилҳои хатар
- алоқаи ҷинсӣ, махсусан бо шарики нав ё пас аз танаффус;
- истифодаи спермитсидҳо ва диафрагмаҳо;
- менопауза: кам шудани эстрогенҳо микрофлораи маҳбалро тағйир медиҳад ва луобпардаро тунук мекунад;
- ҳомиладорӣ;
- кам пешоб кардан, одати дер боз доштани пешоб;
- нокифоя нӯшидани моеъ;
- қабзият;
- диабети қанд;
- пурра холӣ нашудани масона, фуромадани узвҳои коси хурд;
- систит дар модар ё хоҳарон — майлнокии ирсӣ вуҷуд дорад.
Нишонаҳо
- сӯзиш ва дард ҳангоми пешоб кардан;
- хоҳиши зуд-зуди пешоб, баъзан ҳар 15–30 дақиқа, дар ҳоле ки пешоб кам мебарояд;
- ҳисси пурра холӣ нашудани масона;
- дард ё вазнинӣ дар поёни шикам, болои устухони қосуқ;
- пешоби хира бо бӯи нохуш;
- омехтаи хун дар пешоб.
Ҳангоми систити одӣ ҳарорати бадан муқаррарӣ аст ё каме баланд мешавад. Табларзаи баланд, ларза ва дард дар миён нишон медиҳанд, ки сироят ба гурдаҳо расидааст. Ин дигар пиелонефрит аст ва табобати дигар талаб мекунад.
Шикоятҳои шабеҳ дар ҳолатҳои дигар ҳам мешаванд: вагинит, сироятҳои ҷинсӣ (хламидиоз, сӯзок, трихомониаз), сангҳо дар роҳҳои пешоб, синдроми масонаи дардманд. Агар аз маҳбал ихроҷи ғайриодӣ ё хориш бошад, эҳтимол масъала танҳо дар систит нест.
Ташхис
Агар зани ҷавони ғайриҳомила нишонаҳои маъмулӣ дошта бошад ва аз маҳбал ихроҷ надошта бошад, ташхис аксар вақт аз рӯи шикоятҳо гузошта мешавад. Пизишк метавонад бо тасмачаи тестӣ санҷиши зуди пешобро гузаронад.
Таҳлилҳо ҳатман таъин карда мешаванд, агар:
- ҳомиладорӣ бошад;
- нишонаҳо пас аз табобат нагузашта бошанд ё зуд баргашта бошанд;
- аломатҳои пиелонефрит бошанд;
- систит зуд-зуд такрор шавад;
- зан аз 65-сола боло бошад ё омилҳои оризанокунанда бошанд.
Санҷишҳои асосӣ:
- Таҳлили умумии пешоб — лейкоситҳо, эритроситҳо ва нитритҳоро нишон медиҳад.
- Кишти пешоб бо муайян кардани ҳассосият ба антибиотикҳо — имкон медиҳад, ки табобат дақиқ интихоб шавад. Пешобро пас аз шустушӯй аз қисми миёнаи ҷараён ҷамъ мекунанд.
- УЗИ-и гурдаҳо ва масона бо баҳодиҳии пешоби боқимонда — ҳангоми систитҳои зуд-зуд ё оризанок.
- Муоинаи гинекологӣ ва молиданиҳо (мазок) барои сироятҳои ҷинсӣ — агар ихроҷ, дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ бошад ё ташхис норавшан бошад.
- Бо нишондод — систоскопия, масалан, ҳангоми хун дар пешоб дар занони аз 40–50-сола боло ё бенатиҷа будани табобат.
Бактерияҳо дар пешоб бе нишона (бактериурияи бенишона) одатан табобат карда намешаванд. Истисно — ҳомиладорӣ ва омодагӣ ба баъзе ҷарроҳиҳои урологӣ.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Систити бактериявии бе оризаро бо курсҳои кӯтоҳи антибиотикҳо табобат мекунанд. Дастурҳои байналмилалӣ пеш аз ҳама доруҳоеро пешниҳод мекунанд, ки дар пешоб хуб ҷамъ мешаванд ва камтар муқовимат ба вуҷуд меоранд: ҳосилаҳои нитрофуран, фосфомитсин, пивмеситсиллинам. Фторхинолонҳоро барои систити одӣ аз сабаби таъсирҳои тарафӣ ва афзоиши муқовимат тавсия намедиҳанд.
Кадом доруро интихоб кардан лозимро пизишк бо назардошти аллергия, ҳомиладорӣ, курсҳои қаблӣ ва муқовимати маҳаллии бактерияҳо ҳал мекунад. Миқдор ва давомнокии курсро ҳам пизишк муайян мекунад. Ҳангоми ҳомиладорӣ интихоби доруҳо маҳдуд аст ва табобат танҳо пас аз кишт таъин карда мешавад.
Барои сабук кардани нишонаҳо инҳо ёрӣ медиҳанд:
- миқдори одатӣ ё каме зиёдтари моеъ;
- доруҳои дардпаст аз гурӯҳи доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидӣ — бо маслиҳати пизишк;
- гармӣ ба минтақаи шикам, истироҳат.
Ба қисме аз занони дорои нишонаҳои сабук пизишк метавонад аввал танҳо дардпасткуниро пешниҳод кунад ва дорухати антибиотикро барои баъдтар диҳад — агар пас аз 1–2 рӯз беҳтар нашавад. Қарор ба таври инфиродӣ қабул карда мешавад.
Систити такроршаванда — ин 2 ва зиёда ҳодиса дар 6 моҳ ё 3 ва зиёда ҳодиса дар як сол аст. Дар ин ҳолат пизишк сабабҳоро меҷӯяд ва пешгириро интихоб мекунад:
- тағйир додани одатҳо (поёнтар нигаред);
- доруҳои маҳаллии дорои эстроген барои занони давраи менопауза;
- гиппурати метенамин — воситаи ғайриантибиотикӣ барои пешгирӣ;
- доруҳои масуниятфаъолкунанда аз лизатҳои бактериявӣ — дар баъзе дастурҳо;
- пешгирӣ бо антибиотикҳо дар миқдори кам ё як бор пас аз алоқаи ҷинсӣ — агар чораҳои дигар ёрӣ накарда бошанд.
Систитро бо антибиотикҳое, ки аз дафъаи гузашта мондаанд, табобат накунед. Доруи номувофиқ метавонад нишонаҳоро рафъ кунад, аммо бактерияҳоро нобуд накунад ва онҳоро ба дору тобовар гардонад.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим
- оби кофӣ нӯшед — дар заноне, ки кам менӯшанд, 1,5 литри иловагӣ дар як рӯз шумораи систитҳоро кам мекунад;
- дер тоқат накунед, бо аввалин хоҳиш пешоб кунед;
- дар давоми 15–30 дақиқа пас аз алоқаи ҷинсӣ пешоб кунед;
- аз пеш ба ақиб шустушӯй кунед;
- агар систитҳо ба спермитсидҳо алоқаманд бошанд, аз онҳо даст кашед;
- қабзиятро табобат кунед;
- дар як қатор тадқиқотҳо маҳсулоти клюква шумораи систитҳоро дар занони дорои такроршавӣ кам кардааст — инро бо пизишк муҳокима кардан мумкин аст.
Агар нишонаҳо дар давоми 2–3 рӯз нагузаранд, систит такрор шавад, шумо ҳомила бошед ё дар пешоб хун бошад, ба уролог ё гинеколог муроҷиат кунед.
Фавран ёрӣ пурсед ё ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар: ҳарорат аз 38 °C боло бо ларза бошад; дар миён ё паҳлӯ дард бошад; дилбеҳузурӣ ва қай бошад; заъфи сахт, парешонии ҳуш бошад; систит дар давраи ҳомиладорӣ бо табларза ё дарди паҳлӯ бошад; пешоб кардан ғайриимкон бошад.
Саволҳои серпурсиш
Оё систитро бе антибиотикҳо табобат кардан мумкин аст?
Ҳангоми систити сабуки бе ориза баъзан мумкин аст зери назорати пизишк аз дардпасткунӣ ва нӯшидани моеъ оғоз кард. Аммо ҳангоми ҳомиладорӣ, табларза ё нишонаҳои тӯлонӣ антибиотикҳо лозиманд.
Оё клюква ёрӣ медиҳад?
Маҳсулоти клюква метавонад хатари систитҳои такрориро дар баъзе занон каме кам кунад. Барои табобати систите, ки аллакай оғоз шудааст, мувофиқ нест.
Оё шарикро ҳам табобат кардан лозим аст?
Не. Систит сирояти ҷинсӣ нест. Шарикро танҳо дар он ҳолат муоина мекунанд, ки агар дар зан сирояте ёфт шавад, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузарад.
Чаро систит бармегардад?
Сабабҳо гуногунанд: хусусиятҳои микрофлора, менопауза, алоқаи ҷинсӣ, пурра холӣ нашудани масона. Пизишк ёрӣ медиҳад, ки сабаб ёфта шавад ва пешгирӣ интихоб гардад.
Хулоса
- Систит дар занон аксар вақт аз калтачаи рӯда пайдо мешавад ва хуб табобат мешавад.
- Нишонаҳои маъмулӣ — сӯзиш, хоҳиши зуд-зуди пешоб ва дард дар поёни шикам бе табларзаи баланд.
- Систити бе оризаро бо курсҳои кӯтоҳи антибиотикҳо, ки пизишк интихоб мекунад, табобат мекунанд; ҳангоми такрор кишти пешоб лозим аст.
- Ҳангоми систитҳои зуд-зуд тағйири одатҳо, эстрогенҳои маҳаллӣ дар менопауза ва дигар чораҳои пешгирӣ ёрӣ медиҳанд.
- Табларза, дарди миён ва қай метавонанд аломати пиелонефрит бошанд — ёрии фаврӣ лозим аст (103).
Манбаъҳо
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections. 2024.
- National Institute for Health and Care Excellence. Urinary tract infection (lower): antimicrobial prescribing (NG109). 2018.
- National Institute for Health and Care Excellence. Urinary tract infection (recurrent): antimicrobial prescribing (NG112). 2018.
- Gupta K. et al. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women: a 2010 update by IDSA and ESCMID. Clinical Infectious Diseases. 2011.
- Williams G. et al. Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023.
- Hooton T.M. et al. Effect of increased daily water intake in premenopausal women with recurrent urinary tract infections: a randomized clinical trial. JAMA Internal Medicine. 2018.
