Каҳир (уртикария)

Намудҳо ва сабабҳо

Сабабҳои маъмули каҳири шадид:

• сироятҳои вирусӣ — махсусан дар кӯдакон ин сабаби аз ҳама маъмул аст;
• доруҳо — доруҳои зидди илтиҳобии ғайристероидӣ, антибиотикҳо ва ғайра;
• аллергияи ғизоӣ — агар обилаҳо дар давоми 1–2 соат баъди хӯрдани маҳсулоти муайян пайдо шуда бошанд;
• газидани ҳашарот.

Каҳири музмини худбахудӣ дар аксари ҳолатҳо на бо аллергия, балки бо механизми аутоиммунӣ алоқаманд аст: организм антителоҳое истеҳсол мекунад, ки ҳуҷайраҳои фарбеҳро фаъол мекунанд. Он аксар вақт бо тиреоидити аутоиммунӣ якҷоя мешавад. Шиддат ёфтани онро сироятҳо, стресс, қабули доруҳои зидди илтиҳобии ғайристероидӣ, машрубот ба вуҷуд оварда метавонанд.

Каҳири музмин қариб ҳеҷ гоҳ аз аллергияи ғизоии пинҳонӣ, «шлак»-ҳо ё паразитҳо ба вуҷуд намеояд. Парҳезҳои сахт ва муоинаҳои зиёд одатан барои ёфтани сабаб кӯмак намекунанд.

Аломатҳо

• обилаҳои гулобӣ ё рангпарида бо канорҳои равшан, ки гирдашон сурх шудааст;
• хориши сахт, баъзан сӯзиш;
• обилаҳо «кӯч мекунанд»: дар як ҷо нопадид шуда, дар ҷои дигар пайдо мешаванд;
• варами лабҳо, пилкҳо, дастҳо, пойҳо ҳангоми ангиоэдема.

Агар як доғ зиёда аз як шабонарӯз боқӣ монад, дард кунад ва баъди он кабудӣ ё сиёҳшавии пӯст боқӣ монад, ин шояд на каҳир, балки, масалан, васкулити уртикарӣ бошад. Чунин ҳолат муоинаи алоҳидаро талаб мекунад.

Ташхис

Ташхисро аз рӯи муоина ва нақли бемор мегузоранд. Доннаҳоро акс гирифтан фоиданок аст — то омадан ба назди табиб онҳо шояд нопадид шаванд.

Ҳангоми каҳири шадид таҳлилҳо одатан лозим нестанд. Истисно — гумони аллергия ба маҳсулот, дору ё заҳри ҳашарот: он гоҳ табиб метавонад санҷишҳои пӯстӣ ё таҳлил ба IgE-и махсусро таъин кунад.

Ҳангоми каҳири музмини худбахудӣ тавсияҳои байналмилалӣ маҷмӯи маҳдуди таҳқиқотро пешниҳод мекунанд:

• таҳлили умумии хун бо формулаи лейкоситарӣ;
• сафедаи С-реактивӣ ва/ё СТЭ (суръати таҳшиншавии эритроситҳо);
• IgE-и умумӣ ва антителоҳои IgG ба тиреопероксидаза (анти-ТПО) — барои арзёбии механизми беморӣ ва ҷавоб ба табобат кӯмак мекунанд.

Муоинаи минбаъдаро танҳо ҳангоми бозёфтҳои махсус дар таърихи беморӣ ё таҳлилҳо таъин мекунанд. Ҳангоми каҳири индуксияшуда тестҳои провокатсионӣ мегузаронанд: масалан, порчаи ях мегузоранд ё бо ашёи кунд аз рӯи пӯст мекашанд.

Барои арзёбии фаъолияти беморӣ табиб метавонад хоҳиш кунад, ки рӯзнома нигоҳ доред — ҳар рӯз шумораи обилаҳо ва шиддати хоришро қайд кунед. Барои ангиоэдема ва таъсири беморӣ ба хоб ва кор саволномаҳои кӯтоҳи алоҳида мавҷуданд. Онҳо кӯмак мекунанд фаҳмед, ки табобат то чӣ андоза хуб кор мекунад.

Ҳангоми каҳири музмин бе нишондодҳои махсус супоридани таҳлилҳо ба паразитҳо, «дисбактериоз» ва панелҳои калони аллергенҳо лозим нест. Натиҷаҳои чунин муоинаҳо одатан табобатро тағйир намедиҳанд.

Табобат

Ҳадафи табобат — пурра бартараф кардани аломатҳо. Агар ангезандаи возеҳ — дору, маҳсулот, хунукӣ — бошад, кӯшиш мекунанд аз он канорагирӣ кунанд.

1. Доруҳои зиддигистаминии насли дуюм — асоси табобат. Онҳоро мунтазам қабул мекунанд, на танҳо ҳангоми пайдо шудани обилаҳо. Онҳо қариб хоболудӣ ба вуҷуд намеоранд.
2. Агар вояи стандартӣ кӯмак накунад, табиб метавонад онро дар доираи тавсияҳои байналмилалӣ зиёд кунад. Худсарона аз воя зиёд қабул кардан мумкин нест.
3. Агар ин ҳам ҳангоми каҳири музмин кӯмак накунад, омализумаб — доруи биологӣ дар шакли сӯзандору — таъин мекунанд. Он дар аксари беморон самаранок аст.
4. Ҳангоми ҷараёни вазнин ва бесамар будани дигар воситаҳо табиб метавонад сиклоспорин ё доруҳои навро баррасӣ кунад.

Глюкокортикостероидҳоро дохилан танҳо бо курсҳои кӯтоҳ ҳангоми шиддати вазнин истифода мебаранд. Барои табобати тӯлонӣ онҳо аз сабаби таъсироти тарафӣ мувофиқ нестанд. Доруҳои кӯҳнаи зиддигистаминӣ бо таъсири сахти хобоварӣ ҳамчун воситаи сафи аввал тавсия дода намешаванд.

Дору ва вояро табиб интихоб мекунад. Каҳири музмини худбахудӣ дар аксари ҳолатҳо бо мурури вақт худ аз худ мегузарад — дар бисёр одамон дар давоми чанд сол. То он вақт табобат кӯмак мекунад, ки бе аломатҳо зиндагӣ кунед.

Ангиоэдемаи бе обилаҳо, ки ба доруҳои зиддигистаминӣ ҷавоб намедиҳад ва такрор мешавад, метавонад нишонаи ангиоэдемаи ирсӣ ё аксуламал ба ингибиторҳои ферменти табдилдиҳандаи ангиотензин (доруҳои зидди фишори баланди хун) бошад. Дар ин бора ҳатман ба табиб гуфтан лозим аст.

Пешгирӣ ва кай ба табиб муроҷиат кардан лозим

• Аз ангезандаҳои маълум канорагирӣ кунед.
• Ҳангоми каҳири музмин дар сурати имкон доруҳои зидди илтиҳобии ғайристероидиро бо маслиҳати табиб бо дигар доруҳои дардсабук иваз кунед.
• Либоси фарох пӯшед, аз аз ҳад зиёд гарм шудан ва тасмаҳои танг канорагирӣ кунед, агар доннаҳо аз фишор пайдо шаванд.
• Ҳангоми натиҷаи хуб табобатро худсарона қатъ накунед — вояро тадриҷан аз рӯи нақшаи табиб кам кардан лозим аст.

Ба терапевт ё педиатр муроҷиат кунед, агар доннаҳо зиёда аз чанд рӯз боқӣ монанд, такрор шаванд, ба хоб халал расонанд ё шумо онҳоро бо маҳсулот, дору ё газидани ҳашарот алоқаманд донед.

Ёрии таъҷилиро даъват кунед (103), агар инҳо бошанд: варами забон, гулӯ, хиррӣ шудани овоз, душвории нафаскашӣ ё фурӯ бурдан, нафаскашии ҳуштакдор; сарчархзанӣ, заифӣ, аз даст додани ҳуш; қайкунӣ, дарди шикам ҳамроҳ бо доннаҳо баъди хӯрок, дору ё газидан. Инҳо аломатҳои анафилаксия мебошанд.

Сарчашмаҳо

1. Zuberbier T. et al. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy, 2022.
2. Bernstein J. A. et al. The diagnosis and management of acute and chronic urticaria: 2014 update. J Allergy Clin Immunol, 2014.
3. Maurer M. et al. Omalizumab for the treatment of chronic idiopathic or spontaneous urticaria. N Engl J Med, 2013.
4. Cardona V. et al. World Allergy Organization Anaphylaxis Guidance 2020. World Allergy Organ J, 2020.
5. Maurer M. et al. The international WAO/EAACI guideline for the management of hereditary angioedema — the 2021 revision and update. Allergy, 2022.