Уртикария

Намудҳо ва сабабҳо

Сабабҳои маъмули уртикарияи шадид:

• сироятҳои вирусӣ — махсусан дар кӯдакон ин сабаби аз ҳама маъмул аст;
• доруҳо — доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидӣ, антибиотикҳо ва ғайра;
• аллергияи ғизоӣ — агар доғҳо дар давоми 1–2 соат пас аз хӯрдани маҳсулоти муайян пайдо шуда бошанд;
• газидани ҳашарот.

Уртикарияи музмини худ ба худ дар аксари ҳолатҳо на ба аллергия, балки ба механизми аутоиммунӣ алоқаманд аст: организм антителаҳое истеҳсол мекунад, ки ҳуҷайраҳои фарбеҳро фаъол месозанд. Он аксар вақт бо тиреоидити аутоиммунӣ якҷоя мешавад. Авҷгириро сироятҳо, стресс, истеъмоли доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидӣ ва машрубот ба вуҷуд оварда метавонанд.

Уртикарияи музмин қариб ҳеҷ гоҳ аз аллергияи пинҳонии ғизоӣ, «шлакҳо» ё паразитҳо нест. Парҳезҳои қатъӣ ва муоинаҳои васеъ одатан барои ёфтани сабаб ёрӣ намедиҳанд.

Нишонаҳо

• доғҳои барҷастаи гулобӣ ё рангпарида бо канорҳои равшан, ки гирдашон сурх аст;
• хориши сахт, баъзан сӯзиш;
• доғҳо «кӯч мекунанд»: дар як ҷо нопадид шуда, дар ҷои дигар пайдо мешаванд;
• варами лабҳо, пилкҳо, панҷаи дастҳо ва кафи пойҳо ҳангоми ангиоэдема.

Агар як доғ зиёда аз як шабонарӯз монад, дард кунад ва пас аз он кабудӣ ё сиёҳ шудани пӯст монад, ин метавонад уртикария набошад, балки, масалан, васкулити уртикарӣ бошад. Чунин ҳолат муоинаи алоҳидаро талаб мекунад.

Ташхис

Ташхисро аз рӯи муоина ва нақли бемор мегузоранд. Аз доначаҳо акс гирифтан фоиданок аст — то омадан ба пизишк онҳо метавонанд нопадид шаванд.

Ҳангоми уртикарияи шадид таҳлилҳо одатан лозим нестанд. Истисно — гумони аллергия ба маҳсулот, дору ё заҳри ҳашарот: он гоҳ пизишк метавонад санҷишҳои пӯстӣ ё таҳлил ба IgE-и махсусро таъин кунад.

Ҳангоми уртикарияи музмини худ ба худ дастурҳои байналмилалӣ маҷмӯи маҳдуди санҷишҳоро тавсия медиҳанд:

• таҳлили умумии хун бо формулаи лейкоситӣ;
• сафедаи С-реактивӣ ва/ё СОЭ;
• IgE-и умумӣ ва антителаҳои IgG ба тиреопероксидаза (анти-ТПО) — барои баҳо додани механизми беморӣ ва ҷавоб ба табобат ёрӣ медиҳанд.

Муоинаи минбаъда танҳо ҳангоми бозёфтҳои махсус дар таърихи беморӣ ё таҳлилҳо таъин мешавад. Ҳангоми уртикарияи барангехташуда санҷишҳои ангезишӣ мегузаронанд: масалан, порчаи ях мегузоранд ё бо ашёи кунд рӯи пӯст мекашанд.

Барои баҳо додани фаъолияти беморӣ пизишк метавонад хоҳиш кунад, ки рӯзнома нигоҳ доред — ҳар рӯз шумораи доғҳо ва шиддати хоришро қайд кунед. Барои ангиоэдема ва таъсири беморӣ ба хоб ва кор саволномаҳои кӯтоҳи алоҳида ҳастанд. Онҳо ёрӣ медиҳанд, ки фаҳмем табобат чӣ қадар хуб таъсир мекунад.

Ҳангоми уртикарияи музмин бе нишондоди махсус супоридани таҳлилҳо ба паразитҳо, «дисбактериоз» ва панелҳои калони аллергенҳо лозим нест. Натиҷаҳои чунин муоинаҳо одатан табобатро тағйир намедиҳанд.

Табобат

Мақсади табобат — пурра аз байн бурдани нишонаҳо. Агар ангезандаи равшан бошад — дору, маҳсулот, сармо — кӯшиш мекунанд, ки аз он дурӣ ҷӯянд.

1. Доруҳои антигистаминии насли дуюм — асоси табобат. Онҳоро мунтазам истеъмол мекунанд, на танҳо ҳангоми пайдо шудани доғҳо. Онҳо қариб хоболудӣ намеоранд.
2. Агар миқдори стандартӣ ёрӣ надиҳад, пизишк метавонад онро дар ҳудуди тасдиқшудаи дастурҳои байналмилалӣ зиёд кунад. Худсарона аз миқдор зиёд истеъмол кардан мумкин нест.
3. Агар ин ҳам ҳангоми уртикарияи музмин ёрӣ надиҳад, омализумаб таъин мекунанд — доруи биологӣ дар шакли сӯзандору. Он дар аксари беморон самаранок аст.
4. Ҳангоми ҷараёни вазнин ва бесамар будани воситаҳои дигар пизишк метавонад сиклоспорин ё доруҳои навро баррасӣ кунад.

Глюкокортикостероидҳоро барои нӯшидан танҳо бо курсҳои кӯтоҳ ҳангоми авҷгирии вазнин истифода мебаранд. Барои табобати дарозмуддат онҳо аз сабаби таъсироти номатлуб мувофиқ нестанд. Доруҳои кӯҳнаи антигистаминӣ бо таъсири сахти хобоваранда ҳамчун воситаи сафи аввал тавсия дода намешаванд.

Дору ва миқдорро пизишк интихоб мекунад. Уртикарияи музмини худ ба худ дар аксари ҳолатҳо бо мурури замон худаш мегузарад — дар бисёр одамон дар давоми якчанд сол. То он вақт табобат ёрӣ медиҳад, ки бе нишонаҳо зиндагӣ кунед.

Ангиоэдема бе доғҳо, ки ба доруҳои антигистаминӣ ҷавоб намедиҳад ва такрор мешавад, метавонад нишонаи ангиоэдемаи ирсӣ ё аксуламал ба ингибиторҳои АПФ (доруҳои фишори хун) бошад. Дар ин бора ҳатман ба пизишк гӯед.

Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан

• Аз ангезандаҳои маълум дурӣ ҷӯед.
• Ҳангоми уртикарияи музмин, агар имкон бошад, доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидиро бо маслиҳати пизишк бо дигар доруҳои дардсабуккунанда иваз кунед.
• Агар доначаҳо аз фишор пайдо шаванд, либоси кушод пӯшед, аз гарм шудани аз ҳад зиёд ва тасмаҳои танг дурӣ ҷӯед.
• Ҳангоми натиҷаи хуб табобатро худсарона қатъ накунед — миқдорро бояд оҳиста-оҳиста мувофиқи нақшаи пизишк кам кард.

Ба терапевт ё педиатр муроҷиат кунед, агар доначаҳо зиёда аз чанд рӯз монанд, такрор шаванд, ба хоб халал расонанд ё шумо онҳоро бо маҳсулот, дору ё газидани ҳашарот алоқаманд донед.

Ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар инҳо бошанд: варами забон, гулӯ, хиррӣ шудани овоз, душвории нафаскашӣ ё фурӯ бурдан, нафаскашии хуштакдор; чарх задани сар, заъф, аз даст додани ҳуш; қай, дарди шикам ҳамроҳ бо доначаҳо пас аз хӯрок, дору ё газидан. Инҳо нишонаҳои анафилаксия мебошанд.

Манбаъҳо

1. Zuberbier T. et al. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy, 2022.
2. Bernstein J. A. et al. The diagnosis and management of acute and chronic urticaria: 2014 update. J Allergy Clin Immunol, 2014.
3. Maurer M. et al. Omalizumab for the treatment of chronic idiopathic or spontaneous urticaria. N Engl J Med, 2013.
4. Cardona V. et al. World Allergy Organization Anaphylaxis Guidance 2020. World Allergy Organ J, 2020.
5. Maurer M. et al. The international WAO/EAACI guideline for the management of hereditary angioedema — the 2021 revision and update. Allergy, 2022.