Хамшавии бачадон
Бачадоне, ки ба ақиб моил аст, тақрибан дар ҳар зани чорум-панҷум вомехӯрад ва дар аксари ҳолатҳо варианти меъёр аст. Мефаҳмонем, ки кай «хамшавӣ» ҳеҷ маъно надорад ва кай паси он беморие истодааст, ки бояд ҷустуҷӯ шавад.
Маълумоти умумӣ
«Хамшавии бачадон» — чунин дар гуфтугӯи ҳаррӯза ва аксар вақт ҳатто ҳангоми қабул ҳолати бачадонро меноманд, ки дар он бачадон ба ақиб, ба сӯи сутунмӯҳра моил аст. Пизишкон инро бо истилоҳҳои «ретроверсия» (тамоми бачадон ба ақиб моил аст) ва «ретрофлексия» (ҷисми бачадон нисбат ба гарданак ба ақиб хам шудааст) тавсиф мекунанд.
Бештар бачадон ба пеш, ба сӯи масона моил аст. Аммо дар 20–25%-и занон он табиатан тарзи дигар ҷойгир аст. Ин ҳамон гуна хусусияти сохти бадан аст, мисли шакли бинӣ ё қад. Чунин ҳолат бемории алоҳида ҳисоб намешавад.
Мушкил дар он аст, ки безурётӣ, ҳайзи дарднок, бачапартоӣ ва дард ҳангоми алоқаи ҷинсиро аксар вақт ба «хамшавӣ» нисбат медиҳанд. Аз ин рӯ занон ташвиш мекашанд ва табобати нолозим мегиранд, вале сабаби аслии шикоятҳо метавонад нодида монад.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Ин ташхис аз куҷо пайдо шуд
Дар охири асри XIX — ибтидои асри XX пизишкон гумон мекарданд, ки бачадони ба ақиб моил ба берун баромадани хуни ҳайз монеъ мешавад, узвҳои ҳамсояро фишор медиҳад ва ба бордоршавӣ халал мерасонад. Барои «ислоҳ кардани» он пессарийҳо, массаж ва ҳатто ҷарроҳиҳои дӯхта мустаҳкам кардани бачадонро истифода мебурданд.
Вақте ки УЗИ пайдо шуд ва муоинаи шумораи зиёди занони солим имконпазир гардид, маълум шуд, ки чунин ҳолати бачадон хеле маъмул аст. Аксари занони дорои ретроверсия мисли дигарон ҳомила мешаванд, ҳомиладориро то охир мерасонанд ва таваллуд мекунанд. Бо вуҷуди ин, одати алоқаманд кардани шикоятҳо бо «хамшавӣ» боқӣ монд.
Тибби ба далел асосёфта чӣ мегӯяд
Дастурҳои байналмилалӣ оид ба безурётӣ (NICE, ESHRE, ASRM) ҳолати бачадонро сабаби безурётӣ намедонанд ва табобати онро пешниҳод намекунанд. Сперматозоидҳо новобаста аз моилии бачадон ба он ворид мешаванд.
Муҳим аст, ки ду вариантро фарқ кунед:
| Ретроверсияи ҳаракатнок | Ретроверсияи беҳаракат |
|---|---|
| Бачадон ҳангоми муоина озодона ҷойиваз мешавад | Бачадон «часпида» аст ва қариб ҷойиваз намешавад |
| Варианти меъёр, бештар модарзодӣ | Метавонад нишонаи часпишҳо ё эндометриоз бошад |
| Табобатро талаб намекунад | Ҷустуҷӯи сабабро талаб мекунад |
Баъзан бачадон пас аз таваллуд, ҳангоми суст шудани пайвандҳо ё якҷоя бо фуромадани узвҳои коси хурд ба ақиб моил мешавад. Дар ин ҳолат на моилии бачадон, балки худи фуромадан ва нишонаҳои марбут ба он арзёбӣ мешаванд.
Ташхисро на аз рӯи ҳолати бачадон, балки аз рӯи сабаби шикоятҳо мегузоранд. Худ аз худ ба ақиб моил будани бачадон на табобатро талаб мекунад, на мушоҳидаро.
Дар асл паси шикоятҳо чӣ истода метавонад
Агар зани дорои ретроверсия дард ё мушкилот дар ҳомила шудан дошта бошад, пизишк сабабҳои дигарро ҷустуҷӯ мекунад:
- Эндометриоз — қитъаҳои бофтаи ба эндометрий монанд берун аз бачадон. Бо ҳайзи дарднок, дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ, дарди музмини кос, баъзан безурётӣ зоҳир мешавад. Метавонад бачадонро бо часпишҳо «беҳаракат» кунад.
- Аденомиоз — ба қабати мушакии бачадон дохил шудани эндометрий: ҳайзи фаровон ва дарднок.
- Оқибатҳои бемориҳои илтиҳобии узвҳои коси хурд ва ҷарроҳиҳо дар шикам — часпишҳо.
- Миомаи бачадон — гиреҳҳои хушсифат, ки метавонанд вазнинӣ, ҳайзи фаровон ва фишор ба узвҳои ҳамсояро ба вуҷуд оранд.
- Дисменореяи аввалия — ҳайзи дарднок бе сабаби узвӣ, аксар вақт дар занони ҷавон.
- Кистаҳои тухмдон, бемориҳои рӯда ва масона, синдроми рӯдаи таҳрикпазир.
Ҳангоми безурётӣ ҳар ду шарикро муоина мекунанд: овулятсия, гузарандагии найчаҳои бачадон, спермограмма ва захираи тухмдонҳо арзёбӣ мешаванд. Ҳолати бачадон ба ин рӯйхат дохил намешавад.
Хамшавии бачадон ва ҳомиладорӣ
Дар давраи ҳомиладорӣ бачадон калон мешавад ва одатан то ҳафтаи 12–14 худаш аз коси хурд ба ковокии шикам баромада, рост мешавад. Барои ин ягон чораи махсус лозим нест.
Хеле кам бачадони ба ақиб моил дар коси хурд «дармемонад» — инро дармондани бачадони ҳомила меноманд. Нишонаи асосӣ — боздошти пешоб: пешоб карда натавонистан ҳангоми пур будани масона, дард дар поёни шикам, фишор ба рӯдаи рост. Ин ҳолат ёрии фавриро талаб мекунад.
Агар ба шумо чунин ташхис гузошта бошанд, чӣ бояд кард
- Агар ҳеҷ чиз шуморо ташвиш надиҳад, ҳеҷ коре кардан лозим нест. Ин хусусияти сохти бадан аст, на беморӣ.
- Агар ҳангоми ҳайз ё алоқаи ҷинсӣ дард дошта бошед, аз пизишк хоҳиш кунед, ки сабаби онро муайян кунад: муоина, УЗИ-и узвҳои коси хурд, дар ҳолати зарурат тадқиқотҳои иловагӣ.
- Агар дар давоми 12 моҳи ҳаёти ҷинсии мунтазам (пас аз 35-солагӣ — 6 моҳ) ҳомиладорӣ ба амал наояд, якҷоя бо шарикатон аз муоина барои безурётӣ гузаред.
- Ба муолиҷаҳо барои «ислоҳи хамшавӣ» розӣ нашавед.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Кадом табобат лозим нест ва чӣ воқеан ёрӣ медиҳад
Лозим нестанд ва фоидаи исботшуда надоранд:
- массажи гинекологӣ барои «рост кардани» бачадон;
- машқҳо ва ҳолатҳои махсуси бадан барои «ислоҳи хамшавӣ»;
- пессарийҳо ҳангоми набудани фуромадани узвҳо;
- ҷарроҳиҳо барои мустаҳкам кардани бачадон ҳангоми набудани нишондодҳои дигар;
- ҳолатҳои махсуси бадан пас аз алоқаи ҷинсӣ «барои ҳомила шудан».
Он чи ёрӣ медиҳад — табобати сабаби аслии шикоятҳо:
- ҳангоми дисменореяи аввалия — доруҳои зиддиилтиҳобии ғайристероидӣ, гармӣ, фаъолияти ҷисмонӣ, мувофиқи нишондод контрасептивҳои гормонӣ;
- ҳангоми эндометриоз — бедардкунӣ ва табобати гормонӣ, дар як қисми ҳолатҳо ҷарроҳии лапароскопӣ;
- ҳангоми безурётӣ — табобат бо назардошти сабаби ёфтшуда;
- ҳангоми фуромадани узвҳои коси хурд — машқҳо барои мушакҳои таги кос, пессарий ё ҷарроҳӣ мувофиқи нишондод.
Доруҳо ва миқдори онҳоро пизишк пас аз муоина интихоб мекунад.
Кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим
- Ҳайз чунон дарднок аст, ки ба таҳсил ё кор халал мерасонад ва доруҳои бедардкунанда ёрӣ намедиҳанд.
- Ҳангоми алоқаи ҷинсӣ дард пайдо шудааст.
- Зиёда аз як сол ҳомиладорӣ ба амал намеояд.
- Ҳисси вазнинӣ ё «берун баромадан» дар маҳбал ташвиш медиҳад.
Фавран ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар: дар давраи ҳомиладорӣ пешоб карда натавонед ва поёни шикам дард кунад; дарди якбора ва шадид дар поёни шикам бо заъф, чарх задани сар ё беҳушӣ пайдо шуда бошад (махсусан ҳангоми дер мондани ҳайз); хунравии шадид аз маҳбал; ҳарорати баланд бо дард дар поёни шикам.
Саволҳои серпурсиш
Оё хамшавии бачадон метавонад сабаби безурётӣ бошад?
Ретроверсияи ҳаракатнок — не. Агар бачадон беҳаракат бошад, сабаби мушкилот дар ҳомила шудан метавонад часпишҳо ё эндометриоз бошад ва маҳз онҳоро табобат мекунанд.
Оё пас аз алоқаи ҷинсӣ бо пойҳои боло бардошта хобидан лозим аст?
Не. Сперматозоидҳо дар давоми чанд дақиқа ба гарданаки бачадон мерасанд, ҳолати бадан ба эҳтимоли бордоршавӣ таъсир намерасонад.
Оё хамшавии бачадон дар давраи ҳомиладорӣ хатарнок аст?
Одатан не: бачадон то охири семоҳаи аввал худаш рост мешавад. Оризаи нодир — дармондани бачадон бо боздошти пешоб — ёрии фавриро талаб мекунад.
Пизишк ҳолати бачадонро чӣ тавр муайян мекунад?
Одатан ҳангоми муоинаи гинекологӣ бо ду даст ё дар УЗИ-и узвҳои коси хурд. Пизишк инчунин ҳаракатнокии бачадон ва дарднокии онро ҳангоми ҷойиваз кардан арзёбӣ мекунад — ин нишонаҳо аз худи моилӣ муҳимтаранд. Тадқиқотҳои махсус танҳо барои арзёбии ҳолати бачадон лозим нестанд.
Оё хамшавӣ метавонад пас аз таваллуд пайдо шавад?
Бале, ҳолати бачадон пас аз таваллуд метавонад тағйир ёбад. Агар нишонаҳои фуромадани узвҳо набошанд, табобат лозим нест.
Хулоса
- Ба ақиб моил будани бачадон дар 20–25%-и занон вомехӯрад ва бештар варианти меъёр аст.
- Ретроверсияи ҳаракатнок безурётиро ба вуҷуд намеорад ва табобатро талаб намекунад.
- Бачадони беҳаракат метавонад ба эндометриоз ё часпишҳо ишора кунад — онҳоро ҷустуҷӯ ва табобат мекунанд.
- Массаж, машқҳо ва ҷарроҳӣ барои «ислоҳи хамшавӣ» лозим нестанд.
- Боздошти пешоб дар давраи ҳомиладорӣ, дарди якбора ё хунравӣ — сабаб барои занг задан ба 103.
Манбаъҳо
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Fertility problems: assessment and treatment. Clinical guideline CG156, 2013 (updated 2017).
- Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open, 2022.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertility and Sterility, 2021.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion No. 760: Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstetrics & Gynecology, 2018.
