Эрозияи гарданаки бачадон (эктопия)
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Он чизе, ки бисёриҳо «эрозия» меноманд, аксар вақт эктопия аст, яъне як хусусияти бехатар дар сохти гарданаки бачадон. Мефаҳмонем, ки кай онро бояд табобат кард ва кай мушоҳида кифоя аст.
Тавсифи ташхис
Гарданаки бачадонро ду навъи бофтаи пӯшонанда (эпителий) мепӯшонад. Дар берун, аз тарафи маҳбал, эпителийи ҳамвори бисёрқабата аст: зич, суфта ва гулобии кушод. Дар дохили канали гарданаки бачадон эпителийи силиндрии якқабата аст: тунук, махмалин ва сурхи равшан.
Сарҳади байни ин ду дар занони гуногун ҷойи гуногун дорад. Агар эпителийи силиндрӣ аз канал ба сатҳи берунии гарданаки бачадон барояд, пизишк дар атрофи даҳонаи берунӣ доғи сурхи равшан мебинад. Ин ҳамон эктопия аст. Пештар онро «эрозия» ё «псевдоэрозия» меномиданд ва ин ном то ҳол дар гуфтугӯҳо ва хулосаҳои пизишкӣ зиёд дида мешавад.
Эрозияи ҳақиқӣ чизи тамоман дигар аст: нуқсони воқеӣ, захми хурд дар сатҳи гарданаки бачадон, ки дар он эпителий осеб дидааст. Ин ҳолат кам аст, масалан пас аз осеб, ҳангоми илтиҳоб ё атрофияи луобпарда, ва одатан 1–2 ҳафта пас аз бартараф шудани сабаб шифо меёбад.
Эктопия беморӣ нест ва ҳолати пеш аз саратон ҳам нест. Дар бисёр дастурҳои байналмилалӣ онро як шакли ҳолати муқаррарӣ медонанд, ки агар шикояте набошад, табобат талаб намекунад.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Сабабҳо ва омилҳо
Ҷойи сарҳади эпителийҳо бештар аз гормонҳо, махсусан эстрогенҳо, вобаста аст. Барои ҳамин эктопия бештар дида мешавад:
- дар духтарон ва занони ҷавон — ин хусусияти синну сол аст;
- дар давраи ҳомиладорӣ;
- ҳангоми истеъмоли воситаҳои омехтаи гормонии зидди ҳомиладорӣ;
- дар духтарчаҳои навзод (эктопияи модарзодӣ).
Бо гузашти синну сол минтақаи эпителийи силиндрӣ оҳиста-оҳиста бо эпителийи ҳамвор иваз мешавад. Ин равандро метаплазия ва минтақаеро, ки дар он мегузарад, минтақаи трансформатсия меноманд. Пас аз менопауза сарҳад одатан ба чуқурии канал меравад ва дигар эктопия дида намешавад.
Муҳим: тағйироти марбут ба вируси папилломаи инсон бештар аз ҳама маҳз дар ҳамин минтақаи трансформатсия пайдо мешаванд. Худи эктопия сабаби онҳо нест, аммо ҳангоми муоина ин минтақаро бо диққати махсус месанҷанд.
Кадом тағйирот мешаванд
Беморон бо номи «эрозия» аксар вақт ҳолатҳои гуногунро мешунаванд. Фарқ кардани онҳо муҳим аст, зеро муносибат ба ҳар кадоми онҳо гуногун аст.
| Ҳолат | Ин чист | Оё табобат лозим аст |
|---|---|---|
| Эктопия | Эпителийи силиндрӣ дар сатҳи берунии гарданаки бачадон | Танҳо ҳангоми шикоятҳои шадид |
| Эктропион | Ба берун баргаштани луобпардаи канал, аксар вақт пас аз дарида шудани гарданак ҳангоми таваллуд | Баъзан, агар тағйири шакл ва шикоят бошад |
| Эрозияи ҳақиқӣ | Нуқсони эпителий, захми хурд | Бале — сабабро бартараф мекунанд |
| Сервисит | Илтиҳоби гарданаки бачадон, аксар вақт аз сабаби сироятҳо | Бале — сироятро табобат мекунанд |
| Дисплазия | Тағйироти пеш аз саратонии ҳуҷайраҳо аз сабаби ВПЧ | Аз рӯи натиҷаҳои муоина |
Намуди зоҳирии баъзе аз ин ҳолатҳо ба ҳам монанд аст. Барои ҳамин пизишк хулосаи ниҳоиро на аз рӯи намуди гарданак, балки аз рӯи натиҷаҳои суртмаҳо ва колпоскопия мебарорад.
Аломатҳо
Дар аксари ҳолатҳо эктопия ҳеҷ нишонае надорад ва тасодуфан ҳангоми муоинаи гинекологӣ ошкор мешавад.
Баъзан эпителийи силиндрӣ, ки луоб ҷудо мекунад ва зуд осеб мебинад, шикоятҳое ба вуҷуд меорад:
- ихроҷоти фаровони шаффоф ё сафедтоб бе бӯй;
- ихроҷоти хунолуд пас аз алоқаи ҷинсӣ;
- ихроҷоти каме хунолуд пас аз муоинаи гинекологӣ.
Агар ихроҷот зардтоб ё сабзтоб бошад, бӯйи ногувор дошта бошад ё хориш ва дард бошад, эҳтимоли зиёд мушкил на дар эктопия, балки дар сироят аст. Онро бояд ёфт ва табобат кард.
Хунравӣ пас аз тамос на танҳо ҳангоми эктопия мешавад, балки ҳангоми дисплазия, полип ё саратони гарданаки бачадон низ дида мешавад. Барои ҳамин онро бе муоина ба «эрозия» нисбат додан мумкин нест.
Ташхис
Пизишк эктопияро ҳангоми муоинаи муқаррарӣ бо оина мебинад. Аммо ин кифоя нест: бояд боварӣ ҳосил кард, ки паси ин доғи равшан тағйироти дигар пинҳон нест.
- Суртмаи ситологӣ ва/ё ВПЧ-тест — аз рӯи ҷадвали скрининг ё ҳангоми шикоят.
- Колпоскопия — муоина бо калонкунӣ ва санҷишҳо бо кислотаи сирко ва маҳлули Люгол. Ин усул имкон медиҳад, ки эктопия аз дисплазия ва эрозияи ҳақиқӣ равшан фарқ карда шавад.
- Таҳлилҳо барои сироятҳо (хламидияҳо, гонококк, трихомонадаҳо, вагинози бактериявӣ, кандидоз) — агар ихроҷоти ғайриоддӣ ё хунравӣ пас аз тамос бошад.
- Биопсия — танҳо агар ҳангоми колпоскопия ё дар суртма тағйироти шубҳанок ёфт шавад. Ҳангоми эктопияи оддӣ онро намегузаронанд.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Агар эктопия ҳеҷ нороҳатӣ ба вуҷуд наорад ва натиҷаи суртмаҳо муқаррарӣ бошад, табобат лозим нест. Гузаштани скрининги нақшавӣ кифоя аст. Сӯзонидан «барои эҳтиёт» хатари саратонро кам намекунад ва имкони ҳомиладор шуданро ҳам зиёд намекунад.
Табобат вақте баррасӣ мешавад, ки эктопия ба зиндагӣ халал расонад: ихроҷот хеле зиёд бошад ё хунравӣ пас аз тамос такрор шавад ва сабаби дигар надошта бошад. Тартиби кор одатан чунин аст:
- Сироятҳоро истисно ва табобат кардан.
- Агар аломатҳо ҳангоми истифодаи усули гормонии пешгирӣ аз ҳомиладорӣ пайдо шуда бошанд, пизишк метавонад иваз кардани усулро пешниҳод кунад.
- Агар шикоятҳо боқӣ монанд — тоза кардани эпителийи силиндрӣ аз сатҳи гарданак: криодеструксия, коагулятсия бо мавҷҳои радиоӣ ё лазер, термокоагулятсия. Интихоби усул аз андозаи эктопия ва таҷҳизот вобаста аст.
Ин муолиҷаҳо амбулаторӣ гузаронида мешаванд ва пас аз онҳо то чанд ҳафта ихроҷоти обмонанд буда метавонад. Пизишк мегӯяд, ки то чӣ муддат аз алоқаи ҷинсӣ худдорӣ кунед ва кай барои назорат биёед.
Дар давраи ҳомиладорӣ эктопияро табобат намекунанд: аксар вақт пас аз таваллуд худ ба худ хурд мешавад. Эрозияи ҳақиқиро бо бартараф кардани сабаб табобат мекунанд: сироят, осеб, норасоии эстроген пас аз менопауза. Доруҳо ва тарзи истифодаро пизишк интихоб мекунад.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан лозим
Пешгирии эктопия имкон надорад ва лозим ҳам нест. Муҳимтар он аст, ки чизи воқеан хатарнок сари вақт дида шавад:
- скрининги гарданаки бачадонро аз рӯи ҷадвали тавсияшуда гузаронед;
- дар бораи ваксина зидди ВПЧ бо пизишк маслиҳат кунед;
- бо шарики нав аз рифола (презерватив) истифода баред, то хатари сироятҳо кам шавад;
- агар ихроҷоти ғайриоддӣ дошта бошед, ба пизишк рафтанро ба таъхир наандозед.
Агар пас аз наздикӣ ё байни ҳайзҳо ихроҷоти хунолуд дошта бошед, ранг ё бӯйи ихроҷот тағйир ёфта бошад ё кайҳо муоина нашуда бошед, ба гинеколог навбат гиред.
Ҳангоми хунравии шадид аз роҳҳои таносул, махсусан дар давраи ҳомиладорӣ, инчунин ҳангоми дарди сахт дар поёни шикам бо табларзаи баланд фавран ёрӣ пурсед (ёрии таъҷилӣ — 103).
Саволҳои серпурсиш
Оё эктопия метавонад ба саратон табдил ёбад?
Не, эктопия худ аз худ ҳолати пеш аз саратон нест. Саратони гарданаки бачадон бо сирояти дарозмуддати навъҳои хатарноки ВПЧ алоқаманд аст. Барои ҳамин скрининг муҳим аст, на сӯзонидани эктопия.
Оё «эрозия»-ро пеш аз таваллуд сӯзонидан лозим аст?
Не. Эктопия дар заноне, ки таваллуд накардаанд, як шакли ҳолати муқаррарӣ аст. Табобат танҳо ҳангоми шикоятҳои шадид гузаронида мешавад ва интихоби усулро бо пизишк муҳокима мекунанд.
Оё эктопия ба ҳомиладор шудан монеъ мешавад?
Не. Эктопия ба қобилияти ҳомиладор шудан ва то охир расонидани ҳомиладорӣ таъсир намерасонад.
Чаро дар давраи ҳомиладорӣ ман «эрозия» пайдо кардам?
Аз сабаби сатҳи баланди эстрогенҳо сарҳади эпителийҳо ба тарафи берун ҷой иваз мекунад. Пас аз таваллуд эктопия аксар вақт худ ба худ хурд мешавад.
Хулоса
- «Эрозия» дар забони гуфтугӯӣ бештар маънои эктопияро дорад — як шакли ҳолати муқаррарӣ, на беморӣ.
- Эктопия ҳолати пеш аз саратон нест ва ба ҳомиладорӣ монеъ намешавад.
- Табобат танҳо ҳангоми шикоятҳои шадид ва пас аз истиснои сироятҳо лозим аст.
- Хунравӣ пас аз тамос муоинаро талаб мекунад: суртма, ВПЧ-тест ва колпоскопия.
- Муҳимтарин муҳофизат аз саратони гарданаки бачадон скрининг ва ваксинаи зидди ВПЧ аст.
Манбаъҳо
- World Health Organization / IARC. Colposcopy and treatment of cervical precancer. IARC Technical Publication No. 45, 2017.
- World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, 2nd edition. 2021.
- Bornstein J. et al. 2011 colposcopic terminology of the International Federation for Cervical Pathology and Colposcopy. Obstetrics & Gynecology, 2012.
- Public Health England. NHS Cervical Screening Programme: Colposcopy and programme management (NHSCSP Publication No. 20). 3rd edition, 2016, with updates.
