Кистаи тухмдон
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Кистаи тухмдон — ковокии пур аз моеъ дар дохили тухмдон аст. Аксари кистаҳо бехатаранд ва худ аз худ дар давоми чанд давра мегузаранд, аммо баъзеашон назорат ё ҷарроҳиро талаб мекунанд.
Тавсифи ташхис
Кистаи тухмдон — ин ташаккулест, ки бо моеъ ё муҳтавои дигар пур шуда, дар дохили тухмдон ё дар рӯи он ҷой дорад. Онро аксар вақт тасодуфан ҳангоми УЗИ меёбанд.
Кистаҳо хеле маъмуланд. Дар занони синни бачадорӣ аксари онҳо функсионалӣ мебошанд: онҳо бо кори муқаррарии тухмдон дар давраи ҳайз алоқаманданд ва худ аз худ дар давоми 1–3 моҳ нест мешаванд.
Кистаҳое, ки худ аз худ ҳал намешаванд, камтар вомехӯранд: эндометриоидӣ, дермоидӣ, систаденомаҳо. Ташаккулҳои бадсифат дар байни кистаҳои занони ҷавон каманд. Пас аз менопауза хатар баландтар аст, барои ҳамин муоина дар занони калонсол бодиққаттар мегузарад.
Калимаи «киста» дар хулосаи УЗИ маънои онро надорад, ки ҷарроҳӣ лозим аст. Тарзи амалро аз рӯи намуди киста, андозаи он, синну сол ва нишонаҳо муайян мекунанд.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Намудҳои киста
| Намуд | Хусусиятҳо | Тарзи амали муқаррарӣ |
|---|---|---|
| Фолликулярӣ | Фолликули пухта нашикастааст ва калон шуданро давом медиҳад. Девораи тунук, моеи якхела | Назорат, одатан дар давоми 1–3 давра мегузарад |
| Кистаи ҷисми зард | Пас аз овулятсия пайдо мешавад, аксар вақт ҳангоми ҳомиладорӣ. Метавонад хун дошта бошад | Назорат |
| Эндометриоидӣ (эндометриома) | Зуҳуроти эндометриоз, хуни кӯҳна дорад — кистаи «шоколадӣ» | Табобати эндометриоз, баъзан ҷарроҳӣ |
| Дермоидӣ (тератомаи пухта) | Варами хушсифат, метавонад равған, мӯй, бофтаи дандон дошта бошад | Бештар ҷарроҳии нақшавӣ |
| Систаденома | Варами хушсифат бо муҳтавои серозӣ ё луобӣ, метавонад калон бошад | Ҷарроҳӣ |
| Параовариалӣ | Дар паҳлӯи тухмдон ҷойгир аст, на дар дохили он | Назорат ё ҷарроҳӣ ҳангоми калон шудан |
Фолликулҳои хурди сершумор дар тухмдон киста нестанд. Чунин манзара дар ҳолати муқаррарӣ ва ҳангоми синдроми тухмдонҳои поликистозӣ мешавад.
Сабабҳо ва омилҳои хатар
Кистаҳои функсионалӣ аз сабаби халалҳои хурди овулятсия пайдо мешаванд. Эҳтимоли онҳо баландтар аст:
- дар синни наврасӣ ва пеш аз менопауза, вақте ки давра ноустувор аст;
- ҳангоми ҳавасмандкунии овулятсия дар барномаҳои табобати безурётӣ;
- дар давраи ҳомиладорӣ (кистаи ҷисми зард);
- ҳангоми истеъмоли баъзе доруҳо, масалан контрасептивҳои прогестинӣ ё тамоксифен.
Кистаҳои эндометриоидӣ бо эндометриоз алоқаманданд. Сабаби кистаҳои дермоидӣ ва систаденомаҳо — вайроншавии инкишофи бофтаҳост; пешгирии онҳо имконнопазир аст.
Нишонаҳо
Кистаҳои хурд одатан ягон нишона намедиҳанд. Агар киста калон бошад ё калон шавад, инҳо мумкинанд:
- дарди кашишдиҳанда ё кунд дар поёни шикам, бештар дар як тараф;
- ҳисси вазнинӣ ва пуршавӣ, калон шудани шикам;
- дард ҳангоми алоқаи ҷинсӣ;
- вайроншавии давра, дер мондани ҳайз;
- хоҳиши зуд-зуди пешоб ё қабзият, агар киста ба узвҳои ҳамсоя фишор оварад;
- ҳангоми эндометриома — ҳайзи дарднок ва душворӣ дар ҳомиладор шудан.
Оқибатҳои асосӣ — печхӯрии тухмдон ва кафидани киста бо хунравӣ. Онҳо бо дарди ногаҳонии сахт зоҳир мешаванд ва ёрии фавриро талаб мекунанд.
Ташхис
- Муоинаи гинекологӣ.
- УЗИ-и трансвагиналии узвҳои коси хурд — усули асосӣ. Пизишк андоза, ғафсии девора, пардаҳои дохилӣ, рӯидаҳои назди девора ва гардиши хунро баҳо медиҳад. Барои баҳодиҳии хатар системаҳои байналмилалии IOTA ва O-RADS-ро истифода мебаранд.
- УЗИ-и такрорӣ пас аз 6–12 ҳафта, беҳтараш дар марҳилаи якуми давра. Кистаи функсионалӣ то ин вақт одатан нест мешавад.
- Тести ҳомиладорӣ — барои ҳамаи занони синни бачадорӣ, ки дард ва киста доранд.
- Онкомаркери CA-125 — асосан дар занони пас аз менопауза ё ҳангоми манзараи шубҳанок дар УЗИ. То менопауза он аксар вақт ҳангоми эндометриоз, илтиҳоб ва ҳатто дар вақти ҳайз баланд мешавад, барои ҳамин онро бо эҳтиёт баҳо медиҳанд.
- МРТ-и коси хурд — агар аз рӯи УЗИ муайян кардани табиати ташаккул душвор бошад.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Кистаҳои оддии хурди бенишонаро одатан танҳо назорат мекунанд. УЗИ-и назоратиро пизишк таъин мекунад. Аксари кистаҳои функсионалӣ дар ин муддат нест мешаванд.
Контрасептивҳои гормонӣ ҳал шудани кистаи функсионалии мавҷударо тезонда наметавонанд — инро тадқиқотҳо нишон додаанд. Аммо баъзан онҳоро таъин мекунанд, то овулятсияро пахш кунанд ва эҳтимоли пайдо шудани кистаҳои навро кам намоянд. Доруро пизишк интихоб мекунад.
Ҷарроҳиро пешниҳод мекунанд, агар:
- киста пас аз якчанд давраи назорат нест нашавад ё калон шавад;
- он калон бошад ё дард орад;
- УЗИ аломатҳои кистаи дермоидӣ, систаденома ё шубҳа ба раванди бадсифатро нишон диҳад;
- оқибате пайдо шуда бошад: печхӯрӣ ё кафидан бо хунравӣ.
Бештар лапароскопия мегузаронанд — ҷарроҳӣ тавассути сӯрохиҳои хурд. Дар занони ҷавон кӯшиш мекунанд, ки танҳо кистаро бурида гиранд ва бофтаи солими тухмдонро нигоҳ доранд. Ҳангоми эндометриома қарор дар бораи ҷарроҳӣ махсусан бодиққат қабул мешавад: амалиёт метавонад захираи тухмдонро кам кунад, барои ҳамин нақшаҳои ҳомиладориро муҳокима кардан муҳим аст.
Ҳангоми шубҳа ба варами бадсифат беморро ба онкогинеколог равон мекунанд.
Киста дар давраи ҳомиладорӣ. Бештар ин кистаи ҷисми зард аст. Он ҳомиладориро дар мӯҳлатҳои аввал дастгирӣ мекунад ва одатан то оғози семоҳаи дуюм нест мешавад. Агар ташаккул боқӣ монад ё ғайриоддӣ намояд, пизишк онро бо УЗИ назорат мекунад. Ҷарроҳиро дар ҳолати зарурӣ кӯшиш мекунанд дар семоҳаи дуюм гузаронанд, вақте ки ин бехатартар аст.
Киста пас аз менопауза. Овулятсия дигар нест, барои ҳамин кистаҳои функсионалӣ кам пайдо мешаванд. Кистаҳои оддии хурд бо девораи тунук ва CA-125-и муқаррариро одатан низ назорат мекунанд. Аммо қарор дар бораи тарзи амал бо эҳтиёти бештар қабул мешавад ва ҳангоми камтарин шубҳа МРТ ва машварати онкогинекологро таъин мекунанд.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан
Пешгирии махсуси кистаҳо вуҷуд надорад. Ташрифи мунтазам ба гинеколог ва УЗИ мувофиқи нишондод ёрӣ медиҳанд, махсусан ҳангоми ҳайзи дарднок, вайроншавии давра ё нақшаи ҳомиладорӣ.
Агар дардҳои кашишдиҳанда дар поёни шикам, дард ҳангоми наздикӣ, вайроншавии давра ё ҳисси калон шудани шикам пайдо шавад, ба пизишк навбат гиред. Занони пас аз менопауза бояд ҳар ташаккули навро дар тухмдон ҳатман ба гинеколог нишон диҳанд.
Ёрии таъҷилиро (103) даъват кунед, агар ногаҳон дарди сахт дар поёни шикам пайдо шавад, махсусан бо дилбеҳузурӣ ва қайкунӣ, сарчархзанӣ, беҳушӣ, рангпаридагӣ, набзи тез, ҳарорати баландтар аз 38 °C. Ин метавонад печхӯрии тухмдон ё кафидани киста бо хунравии дохилӣ бошад.
Саволҳои серпурсиш
Оё киста худ аз худ ҳал шуда метавонад?
Бале, кистаҳои функсионалӣ — фолликулярӣ ва кистаҳои ҷисми зард — одатан дар давоми 1–3 давра нест мешаванд. Кистаҳои эндометриоидӣ ва дермоидӣ худ аз худ намегузаранд.
Оё киста ба ҳомиладор шудан халал мерасонад?
Кистаҳои функсионалӣ одатан халал намерасонанд. Эндометриоз метавонад қобилияти фарзанддориро паст кунад, барои ҳамин ҳангоми эндометриома нақшаи табобатро бо назардошти хоҳиши фарзанддор шудан муҳокима мекунанд.
Оё ҳангоми киста бо варзиш машғул шудан мумкин аст?
Аксар вақт бале. Ҳангоми кистаи калон пизишк метавонад маслиҳат диҳад, ки аз сабаби хатари печхӯрӣ аз гардишҳои якбора, ҷаҳидан ва борҳои вазнин худдорӣ кунед.
УЗИ-и назоратиро кай гузаронидан беҳтар аст?
Одатан дар нимаи аввали давра, дарҳол пас аз ҳайз, 6–12 ҳафта пас аз муоинаи аввал. Мӯҳлати аниқро пизишк таъин мекунад.
Оё киста ба саратон табдил меёбад?
Кистаҳои функсионалӣ — не. Дар бораи он ки ташаккул то чӣ андоза шубҳанок аст, пизишк аз рӯи УЗИ ва дар ҳолати зарурӣ аз рӯи таҳлилҳо ва МРТ қарор қабул мекунад.
Хулоса
- Аксари кистаҳои тухмдон функсионалӣ мебошанд ва худ аз худ мегузаранд.
- Усули асосии ташхис — УЗИ-и трансвагиналӣ бо назорати такрорӣ.
- Ҳабҳои гормонӣ кистаҳои мавҷударо «ҳал» намекунанд.
- Ҷарроҳӣ ҳангоми кистаҳои устувор, калоншаванда, калон ё шубҳанок лозим аст.
- Дарди ногаҳонии сахт дар поёни шикам — сабаб барои фавран даъват кардани ёрии таъҷилӣ.
Манбаъҳо
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. Green-top Guideline No. 62, 2011.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 174: Evaluation and Management of Adnexal Masses. 2016.
- Andreotti R. F. et al. O-RADS US Risk Stratification and Management System: A Consensus Guideline from the ACR Ovarian-Adnexal Reporting and Data System Committee. Radiology, 2020.
- Grimes D. A. et al. Oral contraceptives for functional ovarian cysts. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014.
- European Society of Human Reproduction and Embryology. ESHRE guideline: endometriosis. 2022.
