Кандидози вулвовагиналӣ (барфак)
Ин мақоларо пизишки клиникаи «Ормин» санҷидааст: [ФИО, специальность]
Барфак — илтиҳоби маҳбал ва узвҳои берунии ҷинсӣ аст, ки онро занбӯруғҳои ҷинси Candida ба вуҷуд меоранд. Мегӯем, ки он аз куҷо пайдо мешавад, чаро бармегардад ва чӣ тавр онро дуруст табобат кардан лозим аст.
Тавсифи ташхис
Кандидози вулвовагиналӣ — илтиҳоби пардаи луобии маҳбал ва вулва аст, ки онро занбӯруғҳои хамирмоямонанди Candida ба вуҷуд меоранд. Дар байни мардум онро аз сабаби ихроҷи сафеди сузмамонанд барфак меноманд.
Занбӯруғҳои Candida ба миқдори кам дар маҳбали бисёр занони солим зиндагӣ мекунанд ва худро ҳеҷ зоҳир намекунанд. Ин беморӣ нест. Мушкил вақте сар мешавад, ки занбӯруғҳо фаъолона афзоиш меёбанд ва илтиҳоб ба вуҷуд меоранд: хориш, сӯзиш, сурхӣ, ихроҷ.
Тақрибан се нафар аз ҳар чор зан ақаллан як бор дар ҳаёт ба барфак дучор мешаванд. Дар қисми ками онҳо он бору бор такрор мешавад.
Кандидоз ба сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд, дохил намешавад. Табобати шарики бе нишона лозим нест.
Маълумоти бештарро дар қабули пизишк гиред
Шаклҳои кандидоз
- Кандидози беориза — эпизодҳо кам, нишонаҳо сабук ё миёна, барангезанда — Candida albicans, зан мушкилоти ҷиддии саломатӣ надорад.
- Кандидози оризадор — ҷараёни вазнин, такроршавиҳои зуд-зуд, дигар навъҳои занбӯруғ (масалан, Candida glabrata), инчунин кандидоз ҳангоми ҳомиладорӣ, диабети қанд ё сустии масуният.
- Кандидози такроршаванда — се ва зиёда эпизоди тасдиқшуда дар як сол.
Шакл муҳим аст, зеро давомнокӣ ва навъи табобат аз он вобаста аст.
Сабабҳо ва омилҳои хатар
Ба афзоиши занбӯруғҳо ҳар чизе ёрӣ медиҳад, ки муҳити маҳбалро тағйир медиҳад ё ҳифзи маҳаллиро суст мекунад:
- истеъмоли антибиотикҳо — онҳо лактобактерияҳоро пахш мекунанд;
- ҳомиладорӣ ва сатҳи баланди эстрогенҳо;
- диабети қанд, махсусан ҳангоми назорати бади глюкоза;
- истеъмоли глюкокортикоидҳо ва дигар доруҳое, ки масуниятро пахш мекунанд;
- сирояти ВНМО ва дигар норасоиҳои масуният;
- либоси таги танг ва синтетикӣ, дароз истифода бурдани пӯшакҳои ҳаррӯза;
- шустани дохили маҳбал (спринсовка) ва воситаҳои беҳдоштии маҳрамонаи хушбӯй.
Аксар вақт барфак бе сабаби намоён пайдо мешавад. Гумон мекунанд, ки баъзе занон хусусиятҳои модарзодии масунияти маҳаллӣ доранд.
Нишонаҳо
- Хориш дар маҳбал ва минтақаи вулва — нишонаи асосӣ.
- Сӯзиш, махсусан ҳангоми пешоб кардан.
- Сурхӣ ва варами лабҳои ҷинсӣ, баъзан кафидагиҳо дар пӯст.
- Ихроҷи ғафси сафед, ки ба сузма монанд аст. Баъзан он кам ё обакӣ мешавад.
- Дард ва нороҳатӣ ҳангоми алоқаи ҷинсӣ.
Ихроҷи барфак одатан бӯи нохуш надорад. Агар бӯи «моҳӣ» бошад, бояд дар бораи вагинози бактериявӣ фикр кард. Нишонаҳо аксар вақт як ҳафта пеш аз ҳайз шадидтар мешаванд.
Хориш ва ихроҷ ҳангоми бисёр ҳолатҳо мешаванд: вагиноз, трихомониаз, аллергия, бемориҳои пӯст. Тақрибан нисфи заноне, ки «барфак»-ро худсарона табобат мекунанд, дар асл бемории дигар доранд.
Чаро барфак бармегардад
Кандидози такроршаванда дар қисми ками занон вомехӯрад, аммо сифати зиндагиро хеле паст мекунад. Хориши доимӣ ба хоб, кор ва бунёди муносибатҳо халал мерасонад.
Сабабҳои такроршавӣ гуногунанд. Баъзан занбӯруғҳо пурра нобуд намешаванд ва аз нав фаъол мегарданд. Баъзан омилҳое гунаҳкоранд, ки саривақт муайян нашудаанд: диабети қанди пинҳонӣ, курсҳои зуд-зуди антибиотикҳо, истеъмоли доруҳои гормонӣ бо миқдори баланди эстрогенҳо. Мешавад, ки барангезанда навъи нодири занбӯруғ аст, ки ба доруҳои одатӣ ҳассос нест.
Барои ҳамин ҳангоми эпизодҳои зуд-зуд муҳим аст, ки ҳамон як табобатро такрор накунед, балки муоина гузаред ва якҷоя бо пизишк нақшаи дарозмуддат интихоб кунед.
Ташхис
Ташхисро гинеколог пас аз муоина ва таҳлили ихроҷ мегузорад.
- Муоина. Пизишк сурхӣ, варам ва хусусияти ихроҷро баҳо медиҳад.
- pH-и ихроҷ. Ҳангоми кандидоз он одатан муқаррарӣ аст — 4,5 ва пасттар.
- Микроскопияи суртма — имкон медиҳад, ки риштаҳо ва ҳуҷайраҳои занбӯруғро бинед.
- Кишт ба занбӯруғҳо бо муайян кардани навъ ва ҳассосият ба доруҳо — ҳангоми такроршавӣ, ҷараёни вазнин ё бетаъсирии табобат.
- ПЦР — метавонад истифода шавад, аммо худи ёфтани занбӯруғҳо бе нишонаҳо табобатро талаб намекунад.
- Ҳангоми такроршавиҳои зуд-зуд — таҳлили глюкозаи хун ва аз рӯи нишондод ба ВНМО.
Кӣ ба шумо ёрӣ медиҳад
Табобат
Танҳо кандидози бо нишонаҳоро табобат мекунанд. Агар занбӯруғҳо дар суртма ёфт шаванд, вале шикоят набошад, табобат лозим нест.
Барои табобат доруҳои зидди занбӯруғии гурӯҳи азолҳоро истифода мебаранд. Онҳо маҳаллӣ — шамъҳои маҳбалӣ, ҳабҳо, кремҳо — ва ҳабҳо барои нӯшидан мешаванд. Ҳангоми барфаки беориза ҳар ду вариант самараноканд, курс одатан кӯтоҳ аст.
Ҳангоми кандидози оризадор ва такроршаванда табобат дарозтар аст. Пас аз курси асосӣ пизишк метавонад табобати нигоҳдорандаро ба муддати чанд моҳ таъин кунад. Агар барангезанда на Candida albicans, балки навъи дигари занбӯруғ бошад, пизишк дигар воситаҳои зидди занбӯруғиро интихоб мекунад.
Ҳангоми ҳомиладорӣ танҳо доруҳои маҳаллиро истифода мебаранд. Ҳабҳо барои нӯшидан ба занони ҳомила таъин карда намешаванд.
Дору, шакл ва давомнокии табобатро пизишк интихоб мекунад. Ҳабҳои зидди занбӯруғиро «барои ҳар эҳтимол» нӯшидан ва худтабобаткуниро бисёр бор такрор кардан лозим нест: ин метавонад ба устувории занбӯруғҳо оварад.
Самаранокии пробиотикҳо, йогурт, сир, равғани дарахти чой ва шустани дохили маҳбал исбот нашудааст. Баъзеи онҳо пардаи луобиро озурда мекунанд.
Пешгирӣ ва кай ба пизишк муроҷиат кардан
- Либоси таги озоди пахтагӣ пӯшед, дар либоси шиновари тар дароз нанишинед.
- Дохили маҳбалро нашӯед, гелҳо ва дастмолчаҳои хушбӯйро истифода набаред.
- Пӯшакҳо ва тампонҳоро саривақт иваз кунед, дар ҳолати имкон аз пӯшакҳои ҳаррӯза даст кашед.
- Ҳангоми диабети қанд глюкозаро зери назорат нигоҳ доред.
- Антибиотикҳоро танҳо бо таъини пизишк истеъмол кунед.
Ба гинеколог муроҷиат кунед, агар:
- барфак бори аввал бошад — ташхисро тасдиқ кардан лозим аст;
- шумо ҳомила бошед;
- нишонаҳо пас аз табобат нагузашта бошанд ё дар давоми ду моҳ баргашта бошанд;
- эпизодҳо се бор дар як сол ва зиёдтар такрор шаванд;
- бӯи нохуш, захмчаҳо, дард дар поёни шикам бошад.
Фавран ёрӣ бихоҳед ё ёрии таъҷилиро даъват кунед — 103, агар дар заминаи ихроҷ ҳарорати баланд, дарди сахт дар поёни шикам ё дар камар, хунукларза пайдо шуда бошад, инчунин агар шумо ҳомила бошед ва хунравӣ ё ҷорӣ шудани оби атрофи ҳомила дошта бошед.
Саволҳои серпурсиш
Оё мард метавонад аз зан барфак гирад?
Баъзан дар мард пас аз тамос сурхӣ ва хориши сари олати ҷинсӣ пайдо мешавад. Аммо ин СПАҶ (сироятҳое, ки бо роҳи алоқаи ҷинсӣ мегузаранд) нест. Табобати шарики бе шикоят лозим нест, ҳангоми нишонаҳо ба ӯ беҳтар аст ба уролог муроҷиат кунад.
Чаро барфак пас аз антибиотикҳо пайдо мешавад?
Антибиотикҳо на танҳо бактерияҳои зараровар, балки лактобактерияҳои фоиданокро ҳам нобуд мекунанд. Ин ба занбӯруғҳо имкон медиҳад, ки фаъолона афзоиш ёбанд.
Оё барфакро ҳангоми ҳайз табобат кардан мумкин аст?
Ҳабҳоро барои нӯшидан дар ҳар рӯз истеъмол кардан мумкин аст. Шаклҳои маҳбалӣ ҳангоми ҳайз бадтар таъсир мекунанд, барои ҳамин пизишк метавонад интизор шудан ё шакли дигарро интихоб карданро пешниҳод кунад.
Оё барфак ҳангоми ҳомиладорӣ хатарнок аст?
Барои кӯдак он одатан хатарнок нест, аммо ба модар нороҳатии зиёд меорад. Дар занони ҳомила барфак аз сабаби тағйироти гормонӣ бештар вомехӯрад. Табобатро бо доруҳои маҳаллӣ мегузаронанд, ки онҳоро пизишк интихоб мекунад.
Оё парҳези зидди занбӯруғӣ риоя кардан лозим аст?
Далеле нест, ки даст кашидан аз ширинӣ ё хамирмоя дар занони солим барфакро пешгирӣ мекунад. Назорати глюкоза ҳангоми диабет муҳим аст.
Хулоса
- Барфак — илтиҳоби маҳбал ва вулва аст, ки аз афзоиши занбӯруғҳои Candida ба вуҷуд меояд.
- Нишонаҳои асосӣ — хориш, сӯзиш, сурхӣ ва ихроҷи сузмамонанди бебӯй.
- Шикоятҳои монанд ҳангоми дигар бемориҳо ҳам мешаванд, барои ҳамин ташхисро беҳтар аст бо суртма тасдиқ кунед.
- Бо воситаҳои зидди занбӯруғӣ табобат мекунанд, ки онҳоро пизишк интихоб мекунад; ҳангоми такроршавиҳои зуд-зуд табобати нигоҳдоранда лозим аст.
- Ҳангоми ҳарорат, дарди сахт ё оризаҳои ҳомиладорӣ — фавран ба 103 занг занед.
Манбаъҳо
- Workowski KA, et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Vulvovaginal Candidiasis. Centers for Disease Control and Prevention. MMWR. 2021.
- Pappas PG, et al. Clinical Practice Guideline for the Management of Candidiasis: 2016 Update by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases. 2016.
- Sherrard J, et al. 2018 European (IUSTI/WHO) guideline on the management of vaginal discharge. International Journal of STD & AIDS. 2018.
- British Association for Sexual Health and HIV (BASHH). UK national guideline on the management of vulvovaginal candidiasis. 2019.
- Sobel JD. Vulvovaginal candidosis. The Lancet. 2007.
